सत्तरीत पदार्पण… आयुष्याची सायकल अजूनही टॉप गिअरमध्ये... दि. १२ नोव्हेंबर २०२६
७० वर्षांचा प्रवास… १,१०,००० किलोमीटरची सायकल सफर… आणि ४८ वर्षांची संसाराची सोबत...
काही माणसं वय वाढलं की अनुभव सांगतात… काही माणसं वय वाढलं की औषधांच्या गोळ्या मोजतात… आणि काही आगळेवेगळे नमुने सत्तरीत प्रवेश करताना पुढच्या सायकल सफरीचं नियोजन करतात...
बहुधा हा शेवटचा प्रकार माझा असावा...
आयुष्याच्या या वळणावर मागे वळून पाहताना अनेक चित्रं डोळ्यांसमोर उभी राहतात. काही रस्ते सपाट होते, काही खडतर, काहींनी दम काढला, तर काहींनी आयुष्यभर पुरेल एवढा आनंद दिला...
२०१५ मध्ये मुंबई महानगरपालिकेच्या जलविभागातून प्रशासकीय अधिकारी म्हणून निवृत्त झालो. अनेकांना निवृत्तीनंतर आरामखुर्ची, वर्तमानपत्र आणि चहाचा कप हवा असतो. माझ्या बाबतीत मात्र निवृत्तीने वेगळंच रूप धारण केलं...
नोकरीतून निवृत्ती झाली… पण पायांना विश्रांती देण्याचा विचारच मनात आला नाही...
हातात सायकलचं हँडल, पाठीवर सामान आणि डोळ्यांसमोर भारताचा नकाशा...
आणि मग सुरू झाली एक भन्नाट सफर…
भारत पालथा घालणारी सायकल...
कैलास मानसरोवर ट्रेकच्या दुर्गम मार्गावर... धारचुला ते आदि कैलास आणि ओम पर्वत ही वयाच्या ६५व्या वर्षी केलेली ती सेल्फ-सपोर्टेड, सोलो सायकल यात्रा... कधी जागतिक विक्रम ठरला, हे समजलेच नाही...
ध्येय होते ते फक्त स्वतःच्या जिद्दीला आणि क्षमतेला आव्हान देण्याचे! कधी कधी इतिहास घडतोय, याची जाणीवही होत नाही...
काश्मीर ते कन्याकुमारी तब्बल ४,१९८ किलोमीटरचा कोकण किनारपट्टी मार्गे स्वयंपूर्ण सायकल प्रवास… वयाच्या ६७व्या वर्षी पूर्ण केलेला हा विश्वविक्रम आयुष्यातील एक सुवर्णक्षण...
दोन दृष्टिहीन तरुणांना सोबत घेऊन काश्मीर ते कन्याकुमारी टँडम सायकलिंग… अवघ्या साडेअकरा दिवसांत पूर्ण केलेली ही सफर म्हणजे माणुसकी, जिद्द आणि विश्वासाचा अनोखा संगम होता...
नर्मदा परिक्रमा – ३,६०० किलोमीटर, ४२ दिवस!
सेव्हन सिस्टर्स – ३,२०० किलोमीटर, दोन महिने!
नागपूर ते अयोध्या – ९२० किलोमीटर.
आग्रा ते राजगड – १,३१० किलोमीटरची शिवचातुर्य ज्योत!
मुंबई ते कन्याकुमारी दोन वेळा… मुंबई ते दिल्ली… पंजाबपर्यंत पंढरपूरची वारी… मनाली-लेह-खारदुंगला… आणि हिमालयातील असंख्य चढ-उतार!
लडाखमधील १९,०२४ फूट उंचीवरील उमलिंग ला सर करताना तर सायकलनेही विचारलं असावं, "सतीश दादा, एवढं वर जाऊन नेमकं करायचं तरी काय आहे?"
तवांग, सेला पास १३,७०० फूट आणि बुमला पास १५,२०० फूट… निसर्गाच्या विराट रूपासमोर माणसाची जिद्द किती उंच जाऊ शकते, याचा अनुभव!
मनाली लेह खारदुंगला हा ११ सहकाऱ्यांना घेऊन केलेली अतिशय खडतर सफर...
आजवर साधारण १,१०,००० किलोमीटरची सायकल सफर… म्हणजे पृथ्वीला अडीच वेळा प्रदक्षिणा घालण्याइतका थक्क करणारा प्रवास...
आता कुणी विचारलं, "कुठे फिरायला गेला होतात?" तर उत्तर देताना Google Maps लाही थोडा वेळ लागेल!
पण या सगळ्या प्रवासातील खरी सहप्रवासी कोण?
इथे थोडं थांबायला हवं…
कारण या सायकल प्रवासापेक्षाही अधिक महत्त्वाचा आहे आयुष्याच्या सहप्रवासाचा हा सुंदर टप्पा…
आजच आमच्या वैवाहिक जीवनाची ४८ वर्षे पूर्ण झाली...
आयुष्यात अनेक रस्ते पार केले, अनेक शिखरे सर केली, अनेक आव्हानांना सामोरे गेलो… पण या प्रत्येक प्रवासात खंबीरपणे साथ देणारी माझी खरी जीवनसाथी म्हणजे स्वप्ना...
सायकल प्रवासात अनेक मैलांचे दगड गाठले, पण संसाराच्या प्रवासात प्रेम, विश्वास, समजूतदारपणा आणि सहवासाची ४८ वर्षे पूर्ण करणे, हेच आयुष्यातील सर्वात मोठे यश!
मी कधी हिमालयात, कधी वाळवंटात, कधी समुद्रकिनाऱ्यावर, तर कधी हजारो किलोमीटर दूर एखाद्या अनोळखी रस्त्यावर…
आणि घरात माझ्या पुढच्या सफरीचं गणित, तयारी आणि परतीची वाट पाहणारी माझी जीवनसाथी...
माझ्या सायकलला कितीही गिअर्स असले, तरी संसाराच्या गाडीचे सुकाणू मात्र ४८ वर्षांपासून स्वप्नाच्याच हातात आहे...
खरं सांगायचं तर, सायकलच्या चढावर दम लागला तर थोडं थांबता येतं… पण संसाराच्या प्रवासात ४८ वर्षं एकमेकांची साथ देण्यासाठी प्रेम, समजूतदारपणा आणि संयम या तिन्हींची रोज परीक्षा द्यावी लागते...
माझे विश्वविक्रम कदाचित वर्तमानपत्रात छापले गेले असतील; पण माझ्या आयुष्यातील सर्वांत मोठा विक्रम म्हणजे स्वप्नाने ४८ वर्षं या सायकलवेड्या माणसाला हसत-हसत सांभाळलं, हा आहे...
या विक्रमाला कोणतंही मेडल पुरेसं ठरणार नाही...
वयाच्या ६८व्या वर्षी '५० Above ५०' या स्पर्धेत 'Cycling Enthusiast of the Year 2025' हा सन्मान मिळाला. लाखो स्पर्धकांच्या सहभागातून मिळालेलं हे यश प्रेरणादायी ठरलं.
पण पुरस्कारांपेक्षा मोठा आनंद मिळतो तो एखाद्या तरुणाला सायकल चालवण्याची प्रेरणा मिळाली, एखाद्याने आरोग्यासाठी सायकल हातात घेतली किंवा पर्यावरणासाठी एक पाऊल पुढे टाकलं की!
कारण सायकलिंग हा माझ्यासाठी छंद नाही… ती जीवनशैली आहे, साधना आहे आणि प्रदूषणमुक्त भारताचं स्वप्न साकार करण्याचं एक माध्यम आहे.
आता सत्तरीत प्रवेश करताना.. शरीर सांगतं, "जरा जपून!" गुडघे म्हणतात, "आमचाही विचार करा!" पाठ म्हणते, "हळू हळू!"
आणि मन मात्र म्हणतं… "अजून नकाशावर कितीतरी रस्ते बाकी आहेत रे बाबा!"
वयाची सत्तरी म्हणजे आयुष्याचा सूर्यास्त नव्हे; नव्या प्रवासाची सुंदर पहाट आहे.
आता पुढची स्वप्नं आहेत… नवीन प्रदेश, नवीन डोंगर, नवीन माणसं, नवीन अनुभव आणि सायकलच्या माध्यमातून देशासाठी काहीतरी करण्याची अखंड धडपड... हा एकच ध्यास आहे…
वय वाढू दे, अनुभव वाढू दे, पण पायांमधली ताकद आणि मनातली जिद्द कायम तरुण राहू दे!
आणि हो… पुढच्या प्रवासाला निघताना स्वप्नाची परवानगी आणि आशीर्वाद घेणं मात्र विसरायचं नाही. शेवटी सायकलला हवा भरता येते, पण संसाराला हवा देणारी माणसं जपावी लागतात!
या प्रवासात साथ देणाऱ्या स्वप्नाचे, मुलगी चारूचे, कुटुंबीयांचे, मित्रांचे, सहप्रवासी सायकलिस्टचे, मार्गदर्शकांचे आणि शुभेच्छा देणाऱ्या प्रत्येकाचे मनःपूर्वक आभार.
आतापर्यंतचा प्रवास सुंदर होता… पुढचा प्रवास त्याहून सुंदर करण्याची उमेद आहे!
सतीश ऑन व्हील्स इंडिया