दगडांत कोरलेली सेवा, इतिहासात जपलेली भक्ती...भंडीशेगावची ऐतिहासिक पेशवे बाजीराव विहीर... दि. २६.१०.२०२६

दगडांत कोरलेली सेवा, इतिहासात जपलेली भक्ती...भंडीशेगावची ऐतिहासिक पेशवे बाजीराव विहीर... दि. २६.१०.२०२६

काळाच्या प्रवाहात अनेक वास्तूंची वाताहत होते... परंतु लोकांच्या श्रद्धेने जपलेला वारसा इतिहासाच्या पानांवर अजरामर होतो...

पंढरीच्या वाटेवर  चालताना नजर एखाद्या ऐतिहासिक वास्तूवर पडते आणि मन नकळत दोन-तीन शतके मागे सफर करू लागते...

डोळ्यांसमोर उभे राहतात भगव्या पताका, टाळ-मृदंगाचा गजर, मुखी विठ्ठलाचे नाम आणि पंढरीच्या ओढीने मैलोनमैल चालणारे लाखो वारकरी...

याच पवित्र वारकरी परंपरेच्या वाटेवर, पुणे ते पंढरपूर  महामार्गावरील भंडीशेगाव येथे उभी आहे ऐतिहासिक पेशवे बाजीराव विहीर...

ही विहीर म्हणजे सेवाभावाचा जिवंत वारसा, जलसंस्कृतीचे वैभव आणि पंढरीच्या वाटेवर वारकऱ्यांची तहान भागवणाऱ्या परंपरेची ऐतिहासिक साक्ष होय...

महाराष्ट्राच्या इतिहासात पेशवेकालाला विशेष स्थान आहे. त्या काळातील जलव्यवस्था, सार्वजनिक उपयोगाच्या वास्तू आणि धार्मिक स्थळांशी जोडलेल्या सेवाकार्याची परंपरा आजही जुन्या वास्तूंमधून अनुभवता येतात.

बाजीराव पेशवे यांनी , इ.स. १८११ साली  आषाढी कार्तिकी वारीला येणाऱ्या वारकऱ्यांसाठी आणि विठ्ठल मंदिरासाठी तुळस व फुले पिकवण्याच्या उद्देशाने ही पायऱ्यांची विहीर बांधली... 

पेशव्यांच्या काळातील अशा जलवास्तूंचे महत्त्व समजून घेताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते... पाणी ही जीवनाची गरज आणि त्याची व्यवस्था करणे ही समाजसेवेची परंपरा होती...

एक क्षण डोळे मिटून कल्पना करा…

ऊन तापलेले आहे. पायांची चाल मंदावली आहे. खांद्यावर भगवी पताका आहे. मुखी “ज्ञानोबा माऊली तुकाराम!” असा अखंड जयघोष आहे. पंढरीच्या दर्शनासाठी निघालेल्या वारकऱ्यांच्या दिंड्या गावोगावून पुढे सरकत आहेत.

अशा वेळी वाटेवर पाण्याची सोय म्हणजे किती मोठा आधार...पायऱ्यांनी खाली उतरता येणारी ही दगडी पायविहीर त्या काळातील जलव्यवस्थापनाचे वैशिष्ट्य दाखवते. पाण्याची पातळी कमी-जास्त झाली तरी खाली उतरून पाणी घेता यावे, या दृष्टीने अशा विहिरींची रचना उपयोगी ठरते. हिला बारव सुद्धा म्हणतात...

वारकऱ्यांना पाणी मिळावे, प्रवासात थोडा विसावा मिळावा आणि पुढील वाटचालीसाठी ऊर्जा मिळावी... अशा सार्वजनिक उपयोगाच्या दृष्टीने या जलवास्तूंचे महत्त्व समजून घेता येते.

विठ्ठलाच्या दर्शनाला निघालेल्या भक्तांची तहान भागवणे, हीसुद्धा विठ्ठलसेवाच आहे...

या  विहिरीच्या दगडी भिंती, उतरत्या पायऱ्या पहिल्या की स्थापत्यकलेचा आविष्कार जाणवतो. तिचे लांबट स्वरूप, तीन बाजूंच्या दगडी भिंती आणि तळापर्यंत जाणाऱ्या पायऱ्या लक्ष वेधून घेतात.

आजच्या आधुनिक जलव्यवस्थेच्या काळातही ही रचना आपल्याला थक्क करते. त्या काळातील बांधकाम कौशल्य, पाण्यापर्यंत पोहोचण्याची सोय आणि सार्वजनिक उपयोगाचा विचार यांची जाणीव करून देते.

प्रत्येक दगड जणू सांगतो... काळ बदलतो, पिढ्या बदलतात; पण समाजाच्या उपयोगासाठी उभारलेल्या वास्तूंचे महत्त्व कायम राहते...

बैलगाड्यांच्या आणि पायी चालणाऱ्या प्रवाशांच्या वाटा बदलल्या. आधुनिक महामार्ग उभे राहिले. वाहतुकीचा वेग वाढला. तेव्हा महामार्गाच्या रुंदीकरणाच्या प्रक्रियेत या ऐतिहासिक विहिरीच्या अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण झाला.

स्थानिक पातळीवर विहीर वाचवण्यासाठी प्रयत्न झाले. वारकरी संप्रदाय आणि ग्रामस्थांच्या विरोधानंतर महामार्गाला वळण देऊन विहीर सुरक्षित ठेवण्यात आली.

हा प्रसंग एका महत्त्वाच्या विचाराची आठवण करून देतो... विकासाचा वेग आणि इतिहासाचा सन्मान यांची सांगड घातली, तर प्रगतीसोबत आपला सांस्कृतिक वारसाही जतन करता येतो...

आज विहिरीभोवती उभारलेले संरक्षक कठडे आणि परिसरात सुरू असलेली वृक्षलागवड या ठिकाणाला अधिक सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक बनवण्याच्या प्रयत्नांची साक्ष देतात...

इतिहासाचे जतन म्हणजे पुढच्या पिढ्यांसाठी संस्कारच असतात... या विहिरीचे संरक्षण म्हणजे आपल्या इतिहासाचा वारसा जपणे, पूर्वजांच्या सेवाभावाचा सन्मान करणे आणि भावी पिढ्यांसाठी जलसंस्कृतीची अमूल्य परंपरा जतन करणे होय...

आज येथे येणाऱ्या प्रत्येकाने या वास्तूकडे पाहताना काही प्रश्न मनात ठेवावेत...

आपल्या पूर्वजांनी पाण्याचे महत्त्व कसे ओळखले?

धार्मिक यात्रांच्या माध्यमातून समाजसेवेची परंपरा कशी रुजली?

आधुनिक विकास करताना ऐतिहासिक वास्तू आणि निसर्ग यांचे रक्षण कसे करता येईल?

या प्रश्नांची उत्तरे शोधताना इतिहास अधिक जिवंत होतो. नव्या पिढीला आपल्या परंपरेची ओळख होते आणि वारसा जतन करण्याची जबाबदारीही समजते.

पंढरीची वारी म्हणजे भक्ती, समता, बंधुभाव आणि सेवाभाव यांचा संगम. या परंपरेच्या वाटेवर असलेल्या ऐतिहासिक जलवास्तू आपल्याला त्या संस्कृतीची मूर्त आठवण करून देतात.

भंडीशेगावची पेशवे बाजीराव विहीर पाहताना इतिहासाचा अभिमान वाटतो, वारकरी परंपरेविषयी कृतज्ञता निर्माण होते आणि जलसंवर्धनाचे महत्त्व पुन्हा एकदा जाणवते.

विठ्ठलाच्या वाटेवर तहान भागवणारी विहीर म्हणजे सेवाभावाची परंपरा; तिचे जतन करणारा समाज म्हणजे इतिहासाचा खरा वारसदार... 

येथेच भेटायला आला गादेगावचा सायकलिस्ट परममित्र शिवाजी शिंदे... ज्याची ओळख मागच्या घुमान वारीत झाली होती...

चला इतिहास आणि जलसंपदा जपूया, वारकरी परंपरेचा गौरव वाढवूया...

ज्ञानोबा माऊली… तुकाराम...

सतीश विष्णू जाधव, सायकलिस्ट

मयुरेश... माझा सायकलिंग गुरु, मित्र आणि प्रेरणास्रोत... दि. २४ ऑक्टोबर २०२६

मयुरेश... माझा सायकलिंग गुरु, मित्र आणि प्रेरणास्रोत... दि. २४ ऑक्टोबर २०२६

काही माणसं आयुष्यात येतात… आणि आपल्या जीवनाची दिशाच बदलून टाकतात...

मयुरेश… माझा सायकलिंग गुरु, मित्र आणि या सायकल प्रवासाच्या पायाभरणीतला एक महत्त्वाचा साथीदार...

२०१६ सालची गोष्ट… येऊर घाट चढण्याचं आव्हान समोर होतं. तो घाट कसा चढायचा, सायकलिंगचं तंत्र कसं समजून घ्यायचं, स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास कसा ठेवायचा, याचे धडे मयुरेशकडून मिळाले. तिथून सुरू झालेला प्रवास आजही तितक्याच उत्साहाने सुरू आहे...

या सफरीत आदित्य काका आणि मयुरेश यांचं मार्गदर्शन मोलाचं ठरलं. समर्पयामि सायकल शॉप माझ्यासाठी सायकलिंगची संस्कृती घडवणारं, टुरिंग सायकलिंगची दृष्टी देणारं, निसर्गाशी मैत्री जोडणारं आणि पर्यावरण संवर्धनाची प्रेरणा देणारं एक जिव्हाळ्याचं प्रेरणास्थान ठरलं... 

 काश्मीर ते कन्याकुमारीचा प्रदीर्घ प्रवास असो, की मनाली लेह खारदुंगला असो... हिमालयातील उंच पर्वतरांगा असोत किंवा प्रदूषणमुक्त भारताचं स्वप्न घेऊन केलेल्या सायकल मोहिमा असोत… या प्रत्येक टप्प्याच्या मुळाशी सुरुवातीला मिळालेलं मार्गदर्शन, शिकलेले धडे आणि मनात रुजलेली सायकलिंगची आवड आहे...

आज दिसणारं यश हे अनेक वर्षांच्या मेहनतीचं फळ आहे; आणि त्या मेहनतीचा पाया घालणाऱ्या माणसांची आठवण नेहमीच मनात आदराचं स्थान टिकवून ठेवते...

मयुरेशने आपल्या व्यस्त दिनक्रमातून खास वेळ काढला आणि मला भेटण्यासाठी घरी आला. ही भेट म्हणजे जुन्या आठवणींचा सुंदर जागर, मैत्रीचा जिव्हाळा आणि गुरुजनांविषयीच्या कृतज्ञतेची पुन्हा एकदा झालेली जाणीव...

मयुरेश, तुझं घरी येणं मनापासून आनंद देऊन गेलं. तुझ्या या प्रेमळ भेटीसाठी आणि आजवर दिलेल्या मार्गदर्शनासाठी मनःपूर्वक आभार...

गुरु म्हणून तुझ्याविषयी आदर, मित्र म्हणून तुझ्याविषयी आपुलकी आणि आपल्या सायकलिंगच्या नात्याविषयी मनात कायम अभिमान...

ही मैत्री अशीच फुलत राहो, सायकलिंगची प्रेरणा अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचत राहो आणि आपल्या प्रत्येक पेडलसोबत Pollution Free Bharat चं स्वप्न अधिक बळकट होत राहो...

समर्पयामिपासून सुरू झालेली ही प्रेरणादायी वाटचाल… आजही सुरू आहे, आणि पुढील शंभर वर्षे अविरत सुरू राहील...

सतीश विष्णू जाधव

सायकलिस्ट

सायकल... सूर आणि जागतिक विक्रम दि. २ऑक्टोबर २०२६

सायकल... सूर आणि जागतिक विक्रम

दिनांक २ऑक्टोबर २०२६

काही कार्यक्रमांचं नियोजन आपण करतो; पण काही वेळा कार्यक्रमच आपलं नियोजन करून ठेवतो. 

२ ऑक्टोबरचा दिवस असाच होता.

सकाळी द्वारका आशापुरा सायकल राईड, दुपारी चार वाजता “तुम्हें क्या सुनाऊँ मैं…” हा कराओके कार्यक्रम आणि त्यात सहभागी होऊन जागतिक विक्रमाचा भाग होण्याची संधी. म्हणजे एका दिवसात सायकल, संगीत, घड्याळ आणि स्वतःचा श्वास... सगळ्यांनाच सांभाळायचं!

सकाळी साडेसहा वाजता मरोळच्या राममंदिरात पोहोचलो. मुंबई ते द्वारका आणि आशापुरा अशी 1400 किमी सायकल राईड होती... आशापुरा मातेची पूजा झाली, आरती करण्याचा मान मिळाला आणि मन अगदी प्रसन्न झालं. साडेदहा वाजता सायकल राईड सुरू झाली.

आरतीच्या वेळी हातात घंटा होती आणि राईड सुरू झाल्यावर हातात हँडल... मनात भक्ती होतीच; पण त्यासोबत एक छोटंसं घड्याळही टकटक करत होतं..

“चार वाजता कार्यक्रम आहे बरं का!”

गोरेगावपर्यंत राईड करून संगीताच्या कार्यक्रमाला जायची परवानगी आयोजकांनी मोठ्या मनाने दिली. ती एका अटीवर... ती म्हणजे उद्या सकाळी तलासरी येथे पुन्हा जॉइन करण्याच्या बोलीवर...

  साडेअकराच्या सुमारास गोरेगाव गाठलं आणि लगेच मुंबईकडे परतीचा प्रवास सुरू केला. त्या वेळी माझ्या सर्ली सायकललाही बहुधा परिस्थितीची कल्पना आली असावी. ती म्हणाली... पेडल्स मी फिरवतेय, पण घाई तुझी आहे...

साधारण एक वाजता घरी पोहोचलो. आंघोळ, कपडे, थोडी तयारी आणि पत्नीला सोबत घेऊन गोकुळ हॉल कडे कार्यक्रमासाठी रवाना झालो...

शैलेंद्र आणि प्रीती दीदीला आधीच सांगितलं होतं, “शक्य तितक्या लवकर पोहोचतो.” आणि देवाची कृपा, सायकलची साथ आणि मुंबईच्या रस्त्यांशी झालेली मैत्री यांच्या जोरावर ३ वाजून ५१ मिनिटांनी हॉलमध्ये प्रवेश केला... संकेत कडे हजेरी नोंदवली...

चार वाजताच्या कार्यक्रमाला तब्बल नऊ मिनिटं शिल्लक होती...घड्याळाकडे पाहिलं आणि मनात आलं... आज तुझी आणि मैत्री टिकली!

यानंतर सुरू झाला सुरांचा सुंदर प्रवास. महानगरपालिकेतील कार्यरत आणि सेवानिवृत्त कर्मचारी कलाकारांनी सुप्रसिद्ध संगीतकार मदन मोहन यांनी संगीतबद्ध केलेली तब्बल ३४ अजरामर गाणी कराओके वर सादर केली आणि या कार्यक्रमाचं वैशिष्ट्य म्हणजे गाणं संपलं की त्याच गाण्याचं लाईव्ह हमिंग करणं...

गाणं म्हणणं ही एक कला; पण गाणं म्हणतानाच स्वरांची अचूकता, लय आणि हमिंगचा सुरेख मेळ साधणं म्हणजे स्वरांशी केलेली खरी दोस्ती होती...

तब्बल ३० कलाकार, ३४ गाणी आणि जवळपास सहा तासांचा सुरेल प्रवास...

सोगो प्रीत यांच्या कल्पक संकल्पनेला कलाकारांचा सराव, मेहनत, उत्साह आणि कुटुंबीय-प्रेक्षकांची मनापासूनची मिळालेली साथ प्रोत्साहन कामी आले...

 संपूर्ण सभागृह अक्षरशः सुरांनी भरून गेलं...आणि अखेरीस OMG Book of World Records मध्ये या उपक्रमाची जागतिक विक्रम म्हणून नोंद झाली.

सकाळी राममंदिरात आरती करण्याचा मान...

आणि संध्याकाळी जागतिक विक्रमाच्या मंचावर गाण्याचा मान...

दिवसाची सुरुवात भक्तीच्या स्वरांनी झाली आणि शेवट संगीताच्या सुरांनी...

कार्यक्रम रात्री साडेदहा वाजता संपला. घरी पोहोचेपर्यंत साडेअकरा वाजले... इथे सामान्य माणूस म्हणाला असता, “चला, आता झोपूया.”

पण सायकलस्वाराचं घड्याळ वेगळ्याच कंपनीचं असतं...

पहाटे चार वाजता पुन्हा प्रस्थान... सायकलसह  डहाणूच्या दिशेने... हे सगळं पाहून माझ्या सायकलने  हळूच विचारलं... मालक, आपण सायकलिंग करतोय की महाराष्ट्र दर्शन?” 

पण खरं सांगायचं तर या धावपळीतच त्या दिवसाची खरी मजा होती. सकाळी पेडल्स फिरत होती...

संध्याकाळी स्वर झंकारत होते...मध्ये घड्याळाशी एक छोटीशी शर्यत सुरू होती...

आणि या सगळ्यांच्या शेवटी हातात आला एक अविस्मरणीय दिवस आणि मनात कायमचा राहिलेला जागतिक विक्रमाचा आनंद...

आयुष्याची गंमतही अशीच असते. दिवस किती मोठा होता यापेक्षा तो किती भरभरून जगला, याला जास्त अर्थ असतो.

सूर लागत राहू दे... आणि आयुष्याची मैफल अशीच रंगत राहू दे...

सतीश विष्णू जाधव

हेमंत सामंत : भ्रमंतीच्या वाटेवर भेटलेला एक ‘अनसंग हिरो’ दि. २६ सप्टेंबर २०२६

हेमंत सामंत : भ्रमंतीच्या वाटेवर भेटलेला एक ‘अनसंग हिरो’  दि. २६ सप्टेंबर २०२६

काही माणसं आपल्याला भेटतात e त्यांeeच्याशी बोलून झाल्यावर लक्षात eeeweयेतं... अरे, आपण एका माणसाशी बोललो कीsesee चालत्या-बोलत्या ग्रंथालयाशी...

e

ee re the eeeee मध्येच पाच-सहा राज्यं to, दोव न-चारt a reply eedeedsr e er er, काही सायकलस्वार, एखादं विद्यापीठ आणि एखादं विस्मृतीत गेलेलं ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्व सहज भेटून गेलं... Rt s ee y

हेमंत याची खरी ss x seपदाने किंवा व्यवसायाने करून देणे म्हणजे समुद्राला ‘पाण्याचे मोठे तळे’ म्हणण्यासारखे होईल...

त्याच्यात लेखक आहे, संशोधक आहे, शिक्षक आहे, शिक्षणतज्ज्ञ आहे, भ्रमंती करणारा भटक्या आहे, इतिहासाचा शोधक आहे आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे माणसांना जोडणारा एक विलक्षण माणूस आहे...

हेमंतने मराठी वर्तमानपत्रातील लेखनातून अनेक विस्मृतीत गेलेल्या स्वातंत्र्यसैनिकांच्या कथा लोकांसमोर आणल्या. स्वातंत्र्याच्या पंचाहत्तर वर्षांच्या निमित्ताने त्याने ‘नवशक्ती’मध्ये ७५ लेखांची मालिका लिहिली.

इतिहासाकडे जिवंत अनुभवांच्या दृष्टीने पाहणाऱ्या हेमंत याच्या ‘भारतीय स्वतंत्रता आंदोलन की अनकही कहानियां’ या पुस्तकाने उल्लेखनीय साहित्य हा मान मिळवला आहे.

 या पुस्तकाला मुंबईच्या वंदना प्रकाशन तर्फे  ‘आशीर्वाद पुरस्कार–2024’ ने सन्मानित करण्यात आले.  संकीर्ण ऐतिहासिक अनुवाद या साहित्य प्रकारातील या पुस्तकाचे हिंदी भाषांतर डॉ. मीना श्रीवास्तव यांनी केले आहे...

 या लेखमालेची खरी खासियत म्हणजे स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासातील मुख्य प्रवाहासोबतच, छोट्या-छोट्या गावांत उमटलेल्या प्रेरणादायी पाऊलखुणांचा त्याने घेतलेला शोध... त्या गावांतील माणसं, त्यांचं धैर्य, त्याग आणि स्वातंत्र्याच्या चळवळीतील योगदान हेमंतने आपल्या लेखणीतून प्रकाशात आणलं...

इतिहासात काही नावं मोठ्या अक्षरात लिहिली जातात. काही नावं मात्र इतिहासाच्या वहीच्या शेवटच्या पानावर, पेन्सिलीने लिहिल्यासारखी राहून जातात...

हेमंत अशाच नावांच्या शोधात  फिरत असतो... म्हणूनच त्यांच्या कथांमधील नायक ‘अनसंग हिरोज’ आहेत.

एखाद्या छोट्याशा गावाने स्वातंत्र्यलढ्यात केलेले योगदान असो, साताऱ्याचे पत्री सरकार असो किंवा परदेशात भारताच्या स्वातंत्र्याची ज्योत जिवंत ठेवणारे कार्यकर्ते असोत... हेमंत त्या कथांना पुन्हा प्रकाशात आणतात.

इतिहास म्हणजे जिवंत माणसांची प्रेरणादायी गाथा आहे... ही गोष्ट हेमंतच्या बोलण्यातून प्रकर्षाने जाणवते...

 त्यांच्यासाठी इतिहास म्हणजे पुस्तकातील तारीख, सन आणि नावांपलीकडे जाऊन त्या काळातील माणसांचे विचार, ध्येय, धैर्य, कर्तृत्व आणि देशासाठी त्यांनी घडवलेल्या प्रेरणादायी कार्याची जिवंत गाथा आहे...

इतिहास म्हणजे माणसं... त्या स्वतंत्र सैनिकांची स्वप्नं, त्यांचे धाडस, त्यांचे निर्णय, त्यांची चूक-बरोबरची धडपड आणि  काळाच्या पुढे जाऊन त्यांनी केलेले काम...

पंडित श्यामजी कृष्ण वर्मा, मादाम कामा, मदनलाल धिंग्रा, स्वातंत्रवीर सावरकर अशा व्यक्तिमत्त्वांच्या संदर्भातून ते इतिहासाकडे पाहतात तेव्हा इतिहास अचानक आपल्या समोर जिवंत होतो...

मादाम कामांसारख्या व्यक्तिमत्त्वाचा प्रवास सांगताना त्यांच्या लेखणीतून एक महत्त्वाची जाणीव पुढे येते... मोठ्या इतिहासामागे असंख्य छोट्या भूमिका असतात...

कोणी पत्र लिहितं... कोणी संदेश पोहोचवतं... कोणी ध्वज तयार करतं... कोणी एखाद्या तरुणाला दिशा देतं... आणि मग त्या छोट्या कृतींचा इतिहासाच्या प्रवाहावर मोठा परिणाम होतो...

स्वतः फिरणारा आणि दुसऱ्यांना फिरवणारा माणूस... हेमंतची भ्रमंती ऐकताना ही गोष्ट लक्षात येते... त्यांने भारत पाहिलेला आहे, पण ‘पर्यटकाच्या खिडकीतून’ नाही तर गावात राहून, लोकांना भेटून, त्यांच्याबरोबर जेवून, त्यांच्या संस्कृतीत मिसळून भारत समजून घेण्याचा त्यांचा स्वभाव आहे...

शनिवार-रविवार मुंबईत राहण्यापेक्षा कुठल्यातरी गावाच्या वाटेवर निघून जाणे त्याला अधिक आवडते.

फाईव्ह स्टारमध्ये राहण्याची सवय असलेला हा माणूस टपरीवरच्या चहातही तितकाच रमतो आणि वनभोजनातही... यालाच  म्हणतात खरी भ्रमंती...

कारण पर्यटनात आपण ठिकाणं पाहतो; भ्रमंतीत आपण माणसांना भेटतो...

स्वतःची भटकंती आणि इतरांच्या प्रवासाची काळजी हा त्याचा आणखी एक सुंदर पैलू आहे.  म्हणजे दुसऱ्यांच्या प्रवासात तो स्वतःचा अनुभव ओततो...

 एखादा सायकलस्वार लांब मोहिमेवर निघाला, तर हेमंत त्याला फक्त ‘ऑल द बेस्ट’ म्हणत नाही.. त्याच्यासाठी  रस्ता शोधतो... माणसं शोधतो... गावातील संपर्क आणि राहण्याची व्यवस्था कोण करेल हे  पाहतो...

त्याला स्थानिक व्यक्तींशी जोडून देतो... आणि मग सायकलस्वार किंवा प्रवासी गावात पोहोचेपर्यंत त्याच्या स्वागतासाठी माणसं तयार असतात...

एका लेखकाच्या दीर्घ प्रवासात हेमंतने सिंधुदुर्गपासून गोवा, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि महाराष्ट्रापर्यंत संपर्कांचे जाळे उभे केले. एखाद्या गावात वीस-पंचवीस माणसं स्वागतासाठी उभी केली...  महाविद्यालयात त्याचा व्याख्यानाची व्यवस्था केली...

हेमंत स्वतः प्रवास करतो... पण त्यांच्यामुळे इतरांचाही प्रवास समृद्ध होत असतो...

 त्याची शिक्षण क्षेत्राशी चार दशकांची असलेली ओळख अत्यंत विलक्षण आहे... अनेक पदव्या, विविध विषयांचा अभ्यास, लेखन आणि शिक्षण क्षेत्रातील काम यामुळे त्यांचा अनुभव अतिशय व्यापक झाला आहे.

शिक्षणशास्त्रावर त्यांची सहा पुस्तकं आहेत. हजारो शिक्षक आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील व्यक्तींशी त्याचा संबंध आहे. भारतातील सुमारे १९०० शाळांशी संबंधित कामाचा अनुभव त्यांच्या गाठीशी आहे आणि अनेक प्राचार्य घडवण्याच्या प्रक्रियेत त्यांचा सहभाग राहिला आहे...

इथे गंमत अशी की, शिक्षणशास्त्राचा पारंपरिक विद्यार्थी नसतानाही शिक्षणशास्त्रावर पुस्तकं लिहिणारा हा माणूस स्वतःच्या अनुभवातून शिक्षणविश्वाचा सखोल अभ्यास करून, त्या अनुभवाला अभ्यासपूर्ण लेखनाची सुंदर जोड देणारा लेखक आहे.

पुस्तकातून ज्ञान मिळतं... पण माणसांतून शहाणपण मिळतं... आणि हेमंतने दोन्ही गोष्टींचा भरपूर अभ्यास केलेला आहे...

भ्रमंती म्हणजे त्यांच्यासाठी विद्यापीठ आहे... २००८ ते २०१३ या काळात त्यांनी जवळजवळ साडेपाच वर्षे भारतभर भ्रमंती केली... घरी परतायचं ते सामान ठेवायला आणि धुतलेले कपडे घ्यायला...

हे ऐकताना साधारण माणसाला प्रश्न पडतो...  मग याच घर कुठे आहे... बहुधा हेमंत यांच उत्तर असेल... "भारतभर" 

देशभरातील मोठी शहरं, विविध संस्कृती, गावं, माणसं, संस्था, शाळा, शिक्षक, लेखक आणि इतिहासाच्या खुणा... या सगळ्यांनी त्यांच्या जीवनाच्या विद्यापीठात वेगवेगळे विषय शिकवले...

त्यांच्या अभ्यासक्रमाला सेमिस्टर नव्हते...परीक्षा नव्हती... पण अनुभव अमाप होता... आणि या सगळ्यामध्ये एक साधेपणा होता..

इतकं काम, एवढा प्रवास, एवढं लेखन आणि एवढा अनुभव असूनही त्याच्या बोलण्यात अहंकाराचा लवलेश जाणवत नाही...

गप्पा मारताना  सहज एखाद्या गावातील माणसाबद्दल बोलतो...एखाद्या सायकलस्वाराबद्दल... लेखकाबद्दल उत्साहाने सांगतो...

 विस्मृतीत गेलेल्या स्वातंत्र्यसैनिकाची कथा सांगताना त्याच्या आवाजात आजही कुतूहल असतं...

आणि समोरचा माणूस कोण आहे यापेक्षा तो काय करतोय, काय निर्माण करतोय, त्याच्या कामामध्ये किती जिवंतपणा आहे... याला हेमंत महत्त्व देतो... हीच त्याच्या मोठेपणाची खरी खूण आहे...

अनसंग हिरो...  म्हणजे ज्याच्या कामाची किंमत त्याच्या प्रसिद्धीपेक्षा मोठी असते... ज्याचं काम अनेकांच्या आयुष्याला स्पर्श करतं, पण त्याचं नाव फार मोठ्या फलकावर दिसत नाही...

 ज्याच्या संपर्कामुळे एखाद्या प्रवाशाला योग्य माणूस भेटतो... ज्याच्या संशोधनामुळे एखादा विस्मृतीत गेलेला स्वातंत्र्यसैनिक पुन्हा लोकांच्या स्मरणात येतो... ज्याच्या लेखणीमुळे इतिहासातील एखादं बंद दार उघडतं... ज्याच्या मार्गदर्शनामुळे एखाद्या विद्यार्थ्याला, शिक्षकाला, लेखकाला किंवा प्रवाशाला नवी दिशा मिळते.

अशा अर्थाने पाहिलं तर हेमंत सामंत हा नक्कीच एक ‘अनसंग हिरो’ आहे...

त्यांच्याशी पाऊण तास गप्पा मारल्या आणि भारताचा नकाशा अतिशय मोठा झाल्यासारखा वाटला...  इतिहासाची पानं एकदम जिवंत झाली... आणि  अजून किती माणसं भेटायची बाकी आहेत... असा एक सुंदर प्रश्न मनात उभा राहिला...

भ्रमंती करणारे अनेक असतात; पण आपल्या भ्रमंतीतून इतरांना दिशा देणारे फार थोडे असतात. हेमंत त्या थोड्या माणसांपैकी एक आहे... एक अनसंग हिरो आहे...

“हेमंतसारख्या अनसंग हिरोचा प्रवास पाहता येतो, त्याच्याकडून प्रेरणा घेता येते; आणि तो माझा मित्र आहे, ही आयुष्याच्या वाटेवर लाभलेली अभिमानाची अमूल्य शिदोरी आहे.”

(हेमंत सामंत...भ्रमणध्वनी:- 8104880214)

सतीश विष्णू जाधव

सायकलिस्ट

विश्रामबाग वाडा : पुण्याच्या आठवणींच्या अंगणातला एक थाट... दि. २०.०९.२०२६

विश्रामबाग वाडा : पुण्याच्या आठवणींच्या अंगणातला एक थाट... दि. २०.०९.२०२६

पुण्यातून फिरताना एखाद्या जुन्या ओळखीच्या माणसाची अचानक गाठ पडावी आणि त्याने हसत हसत, “अरे, एवढ्या वर्षांनी आलास? चल, दोन मिनिटं बस…” असं म्हणावं, तसं विश्रामबाग वाड्याजवळ गेलं की वाटतं...

वाडा समोर उभा असतो. शांत. रुबाबदार. आणि अगदी पुणेरी थाटात...

आजूबाजूला पुणे आपल्या नेहमीच्या लगबगीत धावत असतं; गाड्या जात असतात, माणसं घाईत असतात, दुकाने उघडी असतात. आणि हा वाडा मात्र निवांत उभा राहून त्या सगळ्याकडे पाहत असतो. जणू काही दोनशे वर्षांच्या अनुभवाने त्याला घाई या शब्दाच्या अर्थाचा विसर पडला आहे...

विश्रामबाग वाडा म्हणजे पेशवाईच्या काळात उभं राहिलेलं एक देखणं पर्व. इ.स. १८०० ते १८०९ या काळात पेशवा बाजीराव द्वितीय यांच्या काळात या वाड्याचं बांधकाम पूर्ण झालं... सागवानाच्या लाकडाचे खांब, त्यावरची नक्षी, कमानी, प्रशस्त अंगण आणि मेघडंबरी पाहिली की त्या काळच्या कारागिरांनी हातात छिन्नी घेतली होती की जादूची कांडी, असा प्रश्न पडतो...

त्या काळात वाड्यातील जीवनाची कल्पना केली की डोळ्यांसमोर एक वेगळंच पुणं उभं राहतं... अंगणातली लगबग, दरबारची हालचाल, येणारे-जाणारे मानकरी, सेवकांची धावपळ आणि त्यामधून आपला रुबाब सांभाळत फिरणारा पेशवाईचा थाट...

या वाड्याच्या भिंतींना किती गोष्टी माहीत असतील याची कल्पना केली तरी गंमत वाटते. कोण आलं, कोण गेलं, कुणी काय बोललं, कुठल्या खोलीत काय ठरलं, कुठल्या अंगणात कोणता प्रसंग घडला... इतिहासाच्या पुस्तकात ज्या गोष्टी काही ओळींत संपतात, त्या या वास्तूच्या आठवणीत अजूनही सविस्तर असतील...

इ.स. १८२७ च्या सुमारास पुण्याच्या राजकारणात आणि सत्तासंघर्षात अनेक घडामोडी घडत होत्या... विश्रामबाग वाड्याने त्या काळाचा साक्षीदार म्हणून सगळं जवळून पाहिलं. इतिहासाला डोळे असते तर कदाचित ते याच वाड्याच्या खिडकीतून बाहेर पाहत बसले असते...

मग काळ पुढे गेला. पेशवाईचा काळ सरला. पुण्याचं रूप बदललं. शहरात नवीन माणसं आली, नवीन व्यवस्था आली, नवीन कार्यालयं आली. पण वाड्याने आपला रुबाब तसाच सांभाळला...

१८८० मध्ये आगीची घटना घडली. वाड्याच्या इतिहासात तो एक मोठा प्रसंग ठरला. पुढे पुणेकरांच्या सहभागातून या वास्तूच्या जतनाचे प्रयत्न झाले.

हा भाग विशेष भावतो... कारण एखादी वास्तू दगड-लाकडाची असते; पण तिचं खरं आयुष्य लोकांच्या आठवणीत असतं... पुणेकरांनी ही आठवण जपली आणि विश्रामबाग वाड्याची ज्योत पुढच्या काळातही तेवत ठेवली...

पुढे या वाड्याने पुण्याच्या नगरपालिकेचं कामकाजही पाहिलं. म्हणजे एकेकाळी पेशव्यांच्या काळातील वैभव पाहणाऱ्या या वास्तूने पुढे पुण्याच्या नागरी कारभाराच्या फाईलीही पाहिल्या... 

इतिहासालाही कधी कधी विनोदाची जाण असते, हे यापेक्षा सुंदर उदाहरण कुठे मिळणार?

आज वाड्याजवळ  उभं राहिलं की त्या लाकडी खांबांकडे पुन्हा पुन्हा पाहावंसं वाटतं. त्यांच्या नक्षीत हातांची मेहनत दिसते. अंगणात काळाची पावलं ऐकू येतात. कमानीतून नजर वर जाते आणि मन नकळत मागे फिरतं...

आपण वर्तमानात उभे असतो; मन मात्र इतिहासाच्या अंगणात पोहोचलेलं असतं...

विश्रामबाग वाडा म्हणूनच पुण्याच्या स्वभावाचा एक भाग बनतो... थोडा रुबाबदार, थोडा मिश्कील, भरपूर इतिहास घेऊन निवांत उभा असलेला..

आणि शेवटी या वाड्याकडे पाहताना एक विचार मनात येतो...

काळ कितीही पुढे गेला, शहर कितीही बदललं, तरी काही वास्तू वेळेला थांबवून ठेवतात. विश्रामबाग वाडा त्यापैकीच एक...

विश्रामबाग वाड्याच्या अंगणात पाऊल टाकलं की इतिहास वाचावा लागत नाही… तो आपोआप बोलायला लागतो...🚩

सतीश विष्णू जाधव

शतकी पुनरागमन राईड... पेण चा कासमाळ धबधबा...३० ऑगस्ट २६ भाग १

शतकी पुनरागमन राईड... पेण चा कासमाळ धबधबा... ३० ऑगस्ट २६ भाग १

डॉक्टरांनी आराम सांगितला… मित्रांनी १०० किमी सायकल राईड ठरविली... 

अपघातानंतर डॉक्टरांनी प्रेमाने सांगितलं होतं, “सतीशभाऊ, आता जरा आराम करा!” डॉक्टरांचा सल्ला मी अगदी मनापासून ऐकला… तब्बल काही दिवस!... पण विकास नावाचा मित्र असताना पेशंटने फार काळ आराम करावा, अशी सोय नशिबात कुठून असणार?

माझी तब्येत सुधारतेय, मी पुन्हा सायकलवर बसायला सुरुवात केलीय आणि तीन आठवड्यांत ५० किमीची राईडही पूर्ण केलीय, हे विकासला समजलं.

 सामान्य मित्र असता तर म्हणाला असता, “सर, सावकाश घ्या… अजून थोडी विश्रांती करा.” पण हा सायकलिस्ट मित्र! त्याच्या डोक्यात लगेच एक अत्यंत प्रेमळ आणि ‘भन्नाट’ कल्पना आली...

 “सतीश सरांचं पुनरागमन साजरं करायचं… थेट १०० किलोमीटरची शतकी राईड करून!” 

म्हणजे नुकत्याच अपघातातून बाहेर आलेल्या माणसाची तब्येत कशी आहे हे तपासण्याची सायकलिस्ट लोकांची पद्धतच वेगळी असते.

डॉक्टर विचारतात, “दुखतंय का?” आणि मित्र विचारतात, “१०० किमी होईल ना?”...  अशा प्रकारे जन्म झाला खास माझ्यासाठी आखलेल्या ‘शतकी पुनरागमन राईड’चा!

सकाळी सव्वा तीनला उठलो आणि सव्वा चारला सायकल घेऊन घराबाहेर!  लोक अजून स्वप्नात होते आणि आम्ही शतकी राईडच्या तयारीत!

दादर टी.टी. सर्कलला जयेश तयारच उभा होता. तिथून आम्ही ४.५० ची गाडी पकडली. कॉटन ग्रीनला विशांत चढणार होता; पण डब्यात गेलो तर साहेब आधीच हजर! 

क्षणभर वाटलं... आम्ही गाडी पकडली की विशांतने आमच्यासाठी गाडी पकडून ठेवली होती? 

रविवारची पहाट. सकाळचे सहा वाजले होते. ठिकाण खांदेश्वर स्टेशन. माझ्यासह विशांत, आणि जयेश पहिली हार्बर लोकल पकडून सायकलींसह हजर झाले होते. विकास जितेंद्र  आणि महेंद्र धरून आम्ही झालो सहा जण. रविवारी पहाटे सहा वाजता सहा सायकलिस्ट स्टेशनबाहेर जमलेले पाहून लोकांना कदाचित वाटलं असेल, ही मंडळी एखादी मोठी सायकल स्पर्धा जिंकायला निघाली आहेत. पण आमच्या मनात सुरुवातीपासूनच पहिला प्रश्न वेगळाच होता... “नाश्ता कुठे करायचा?” 

जितेंद्रची तयारी तर आणखी भारी होती. महाशय आदल्या रात्रीच कळंबोलीला मित्र शर्माजींच्या घरी मुक्कामाला गेले होते आणि सकाळी शर्माजी स्वतः जितेंद्राला आम्हाला सोपवायला आले होते. तो निरोपाचा प्रसंग पाहून क्षणभर वाटलं, जितेंद्र सायकल राईडला निघालाय की सासरी पाठवणी चालली आहे! 

शर्माजींना हात हलवून निरोप दिला आणि आमच्या सहा सायकलींची चाकं पेणच्या दिशेने फिरू लागली.

सकाळची हवा मस्त होती. वातावरण कुंद होतं. रस्त्यावर फारशी गर्दी नव्हती. गप्पा, टिंगलटवाळी आणि पेडलिंग सुरू होतं. पण सायकलिस्ट कितीही फिट असला तरी पोट नावाचा अवयव त्याला जमिनीवर आणतोच. काही अंतर गेल्यावर पळस्पे फाटा आला आणि तिथे डोसा सेंटर दिसताच आमच्या सायकलींनी जणू स्वतःहून ब्रेक मारला!

“शतकी राईड आहे, हलकंच खाऊया,” असा कुणीतरी विचार मांडला असावा; पण टेबलावर इडली, डोसा आणि पोंगल आल्यानंतर तो विचार कुठे गायब झाला हे आजपर्यंत कळलेलं नाही...

इडलीवर ताव, डोशावर हल्ला आणि पोंगलवर शेवटची मोहोर! आमचा नाश्ता पाहून हॉटेलवाल्यालाही बहुधा शंका आली असेल...  “हे लोक पेणला सायकलने जाणार आहेत की इथूनच दुपारचं जेवण करून परतणार आहेत?” 

पोटात व्यवस्थित इंधन भरल्यावर सायकली पुन्हा रस्त्यावर आल्या. आता समोर होता साधारण तीस किलोमीटरचा पेणपर्यंतचा प्रवास. वातावरण मात्र सायकलिंगसाठी एकदम झकास! ढगाळ आकाश, हिरवाई, मधूनच येणारा गार वारा आणि मित्रांची अखंड बडबड. अशा वातावरणात किलोमीटर कधी मागे पडतात ते समजतही नाही.

पण मग समोर आलं कर्नाळा अभयारण्य आणि त्याबरोबर आली चढाई.

बाकी मित्रांसाठी ती कदाचित ‘थोडी चढ’ असेल. पण तीन आठवड्यांपूर्वी अपघात झालेल्या माझ्यासाठी त्या चढाईची व्याख्या जरा वेगळीच होती! माझे पाय म्हणत होते, “सर, काळजी करू नका, आम्ही आहोत!” आणि पाठ मागून हळू आवाजात विचारत होती, “डॉक्टरांनी नेमकं काय सांगितलं होतं, आठवतंय ना?” 

एकेक पेडल मारत वर चढत होतो. विकास अधूनमधून मागे वळून माझ्याकडे पाहत होता. सुरुवातीला मला वाटलं, किती काळजी घेणारा मित्र आहे! नंतर लक्षात आलं... १०० किलोमीटरची राईड त्यानेच ठरवली असल्यामुळे ‘पेशंट अजून आपल्या मागे येतोय ना?’ याची खात्री करत असावा...

कर्नाळ्याची चढाई पार झाली आणि वाटलं, चला आता आराम. पण सायकलिंगमध्ये ‘आता पुढे सगळा उतारच आहे’ या वाक्याइतकं दिशाभूल करणारं वाक्य दुसरं नसावं! पुढे आणखी दोन छोट्या घाट्या आमच्या स्वागतासाठी उभ्याच होत्या. जणू म्हणत होत्या, “पुनरागमन करतोयस ना? मग आधी आमच्याकडे हजेरी लाव!”

पायांवर ताण जाणवत होता, पण मनात उत्साहाची नवी लहर होती. त्या दिवशी प्रत्येक किलोमीटरसोबत आत्मविश्वास वाढत होता आणि प्रत्येक पेडलसोबत मन स्वतःलाच सांगत होतं... “सतीश, तुझी जिद्द अजून तितकीच मजबूत आहे… आणि तुझा सायकल प्रवास पुन्हा नव्या जोमाने खुलत चाललाय!”

आणि अशा गप्पा, चढ-उतार, दमछाक आणि धमाल करत अखेर आम्ही पेणला पोहोचलो.

पेणमध्ये विकासाचा मित्र अभिजित आमची वाट पाहत होता. त्याने आम्हाला पेणमधल्या शिवसागरमध्ये नेलं आणि मस्त गरमागरम कॉफी पाजली. घाट चढण्याआधी अशी प्रेमाने कॉफी पाजणारा मित्र म्हणजे सायकलिस्टसाठी त्या क्षणी अगदी देवदूतच!... 

कॉफीचे दोन घोट पोटात गेले आणि शरीरात जणू नव्या ऊर्जेचं नेटवर्क सुरू झालं. सिस्टीम एकदम फ्रेश होऊन पुढच्या प्रवासासाठी सज्ज झाली!

अभिजित आमच्यासोबत गावाच्या वेशीपर्यंत आला. आम्हाला वाटलं, आता व्याघ्रेश्वर मंदिर आणि धबधबा जवळच असणार. पण अभिजितने अगदी सहजपणे पुढची माहिती दिली... “आता इथून फक्त चौदा किलोमीटर घाट चढायचा आहे. वर व्याघ्रेश्वर मंदिर आणि कासमाळ धबधबा लागेल.”

‘फक्त चौदा किलोमीटर घाट!’

क्षणभर आमच्या समूहात विलक्षण शांतता पसरली.

मी विकासकडे पाहिलं… विकासाने माझ्याकडे पाहिलं…

माझ्या चेहऱ्यावर एकच प्रश्न स्पष्ट दिसत होता...

“विकासा… माझ्या पुनरागमनाचा आनंद साजरा करायचा आहे की मागच्या जन्माचा बदला घ्यायचा आहे?” 

आणि अभिजित मात्र अत्यंत शांतपणे म्हणाला, “तुम्ही पुढे जा. मी घरी जाऊन तुमच्यासाठी व्हेज जेवण घेऊन येतो.”

बस्स!

‘जेवण’ हा शब्द कानावर पडताच टीममध्ये पुन्हा ऊर्जा संचारली. कारण सायकलिस्टला चौदा किलोमीटर घाट सांगितला तर तो विचार करतो; पण त्याच वाक्यात “वर जेवण मिळेल” असं सांगितलं की तो लगेच पेडल मारायला सुरुवात करतो! 

आता पेण मागे राहिलं होतं. समोर उभा होता चौदा किलोमीटरचा घाट… कुठेतरी वर व्याघ्रेश्वर मंदिर, कासमाळचा धबधबा आमची वाट पाहत होतं.

आणि माझ्या मनात मात्र एकच विचार सुरू होता...

“सकाळपासून जे काही झालं… ते जर फक्त ट्रेलर असेल, तर विकासने पुढच्या पिक्चरमध्ये नेमकं काय वाढून ठेवलंय?” 

क्रमशः…

सतीश विष्णू जाधव

लिओपोल्ड कॅफे… जिथे कॉफीच्या सुगंधात आजही २६/११ च्या भयानक आठवणी दडल्या आहेत… दि. ०३ सप्टेंबर २०२६

लिओपोल्ड कॅफे… जिथे कॉफीच्या सुगंधात आजही २६/११ च्या भयानक आठवणी दडल्या आहेत… दि.  ०३ सप्टेंबर २०२६

आज मुंबईच्या ऐतिहासिक Leopold Cafe ला भेट दिली...

१८७१ साली सुरू झालेले, आज तब्बल १५५ वर्षांचा इतिहास जपणारे Leopold Cafe…

काळ बदलला, पिढ्या बदलल्या, मुंबई बदलली; पण या कॅफेच्या भिंती आजही इतिहास, आठवणी आणि २६/११ च्या जखमा जपून उभ्या आहेत.

हॉटेल स्टुअर्ड नेहा हिने अगदी आपुलकीने खातिरदारी केली. स्वादिष्ट सँडविच, मस्त कॉफी आणि एकदम झकास ट्रीटमेंट...

पण या आनंदी वातावरणात नजर भिंतींकडे गेली… आणि क्षणभर मन सुन्न झाले...

कारण तिथे आजही दिसतात त्या २६ नोव्हेंबर २००८ च्या गोळीबाराच्या खुणा…

त्या भिंतीवर उमटलेल्या खुणा आज मुंबईच्या अदम्य धैर्याच्या, जिद्दीच्या आणि पुन्हा उभे राहण्याच्या सामर्थ्याच्या साक्षीदार आहेत. त्या मुंबईने अनुभवलेल्या एका काळ्याकुट्ट दिवसाच्या साक्षीदार आहेत.

याच दरम्यान मालक नोझर यांची भेट झाली...

बोलता बोलता विषय २६/११ वर आला… आणि त्यांच्या आवाजाचा सूरच बदलला...

नोझरने त्या दिवसाची आठवण सांगितली... त्या दिवशी  भारत इंग्लंडचा यांचा डे नाईट ODI क्रिकेट सामना सुरू होता. कटकच्या बाराबती स्टेडियमवर झालेल्या त्या सामन्यात वीरेंद्र सेहवाग तुफानी ९० धावा वर खेळत होता...

त्याचे शतक पाहण्यासाठी नोझर खालच्या काउंटर वरून वरच्या मजल्यावर गेला... वरचा बार लोकांनी खचाखच भरलेला होता … प्रत्येक जण सेहवागच्या शतकाची वाट पहात होता.

आणि अचानक खाली...

धाड… धाड… धाड…

सुरुवातीला कुणालाच नेमके काय घडते आहे ते समजले नाही.

पण खाली उतरून पाहिल्यावर समोरचे दृश्य पाहून काळीज गोठले…

हॉटेलमध्ये सर्वत्र रक्त… जखमी माणसे… काही निष्प्राण देह…

आणि काही क्षणांपूर्वी आनंदाने गजबजलेले Leopold अचानक मृत्यूच्या सावलीत गेले होते. यातून नोझर सुदैवाने वाचला होता...

ते अतिरेकी वरच्या मजल्यावर आले असते, तर किती मोठी मनुष्यहानी झाली असती याची कल्पनाही करवत नाही…

हे सांगताना नोझरचा आवाज एकदम हळवा झाला होता.

१८७१ मध्ये सुरू झालेले हे ऐतिहासिक Leopold त्या रात्री मुंबईवरील दहशतवादी हल्ल्याच्या पहिल्या लक्ष्यांपैकी एक ठरले होते...

आजही तिथे जुन्या काळातील पंखे डौलाने फिरताना दिसतात. त्या हल्ल्यात गोळीबाराने एक पंखाही जबरदस्त नुकसानग्रस्त झाला होता, अशी आठवण त्यांनी सांगितली. तो मोठ्या प्रयत्नाने पुन्हा दुरुस्त करण्यात आला…

आणि आजही ते पंखे फिरत आहेत…

जणू सांगत आहेत...

गोळ्या झाडता येतील…

भिंतींना जखमा देता येतील…

पण मुंबईची जिद्द थांबवता येणार नाही...

Leopold ने त्या गोळ्यांच्या अनेक खुणा पुसून टाकल्या नाहीत...त्या खुणांमध्ये जपलेल्या आहेत स्मृती, धैर्य आणि मुंबईची अदम्य जिद्द… म्हणून आजची कॉफी आणखी खास वाटली... प्रत्येक घोटाबरोबर Leopoldचा १५५ वर्षांचा इतिहास, त्या स्मृती आणि मुंबईची जिद्द अनुभवत होतो.

२६/११ मध्ये प्राण गमावलेल्या प्रत्येक निरपराध नागरिकांना आणि देशासाठी सर्वोच्च बलिदान देणाऱ्या आपल्या वीरांना विनम्र अभिवादन. 

मुंबई थांबली होती क्षणभर…

पण  हरली कधीच नाही...

सतीश विष्णू जाधव

डॉ चितळे यांच्याशी झालेला १२ ऑगस्टचा संवाद...

डॉ चितळे यांच्याशी झालेला १२ ऑगस्टचा संवाद...

१२ ऑगस्टचा तो संवाद आज पुन्हा पुन्हा कानात घुमतोय…

“Don’t worry… Cycling कर...” म्हणणारे डॉ. चितळे, तुम्ही सुखरूप परत या… आम्ही वाट पाहतोय...

काही फोन कॉल्स आपण सहज करतो… काही संवाद आठवणीत राहतात… आणि काही संवादांना काळ अचानक असा अर्थ देतो, की त्यातील प्रत्येक शब्द पुन्हा पुन्हा ऐकताना मन भरून येतं...

(एक आठवण… जी आज मनाला अधिकच स्पर्शून जाते…माझ्या Kashmir to Kanyakumari (K2K) World Record सन्मान सोहळ्यात डॉ. मिलिंद चितळे यांच्यासोबतचा हा जिव्हाळ्याचा क्षण. १२ ऑगस्टला फोनवर त्यांच्याशी झालेला संवाद आज पुन्हा पुन्हा आठवतोय… त्यांचा आश्वासक आवाज, मित्रत्वाचा जिव्हाळा आणि दिलेली सकारात्मक ऊर्जा अजूनही मनात ताजी आहे.आज एकच प्रार्थना... डॉ. चितळे आणि त्यांची पत्नी सुखरूप परत यावेत.)

१२ ऑगस्ट २०२६.

त्या दिवशी माझे मित्र डॉ. मिलिंद चितळे यांच्याशी मोबाईलवर बोलणे झाले होते. सुदैवाने तो संवाद माझ्या मोबाईलमध्ये रेकॉर्ड करून ठेवला गेला.

आज तो संवाद ऐकताना त्यांच्या आवाजातील आत्मविश्वास, आपुलकी, सकारात्मकता आणि माझ्याविषयीची काळजी मनाला अक्षरशः हेलावून जाते...

माझ्या अपघातानंतर पाठीच्या मणक्याला झालेल्या दुखापतीबद्दल आमचे बोलणे सुरू होते...

त्यांना सांगितले की डॉ. दळवी यांनी तपासणी करून मला धीर दिला आहे. हळूहळू सायकलिंग सुरू करायला सांगितले आहे आणि महिन्यानंतर पुन्हा एक्स-रे करून पुढची दिशा ठरवायची आहे.

डॉ. चितळे प्रत्येक गोष्ट शांतपणे ऐकत होते. आणि मग त्यांनी मला जे सांगितले, ते आजही कानात घुमत आहेत...

“काही प्रॉब्लेम नाहीये… Don’t worry. Cycling कर..."

त्यांच्या आवाजात वैद्यकीय सल्ल्यासोबतच आपुलकीचा ओलावा होता. एका ट्रेकरचा, एका माउंटेनिअरचा, एका साहसप्रेमी माणसाचा दुसऱ्या साहसप्रेमी मित्रासाठी जिव्हाळा त्या शब्दांत होता...

ते म्हणाले, “ज्यांना सायकलिंगची किंवा ट्रेकिंगची आवड असते, त्यांना ‘हे करू नको, ते बंद कर’ असं सांगितलं की त्यांचा जीव गुदमरतो. त्यांना सांगायला हवं... तू हे सगळं कर… पण योग्य काळजी घेऊन कर.”

किती सुंदर विचार...

माझ्यासारख्या सायकलप्रेमी माणसाच्या मनाची अवस्था त्यांनी अगदी अचूक ओळखली होती.

माझ्या दुखापतीनंतर काही दिवस सायकलपासून दूर राहण्याची वेळ आली होती. मी त्यांना हसतच म्हणालो, “एकदम दहा दिवस असंच झालं ना माझं!”

आणि आमच्या दोघांच्याही बोलण्यात सहज हास्य उमटलं. त्यांनी मला पुढे Core Muscle Strengthening करण्याचा सल्ला दिला. अक्षरशः शब्दही समजावून सांगितला...

“C-O-R-E… Core Muscle...”

आज हा छोटासा तपशीलसुद्धा आठवताना डोळे भरून येतात.

कारण त्या संवादात डॉक्टरांच्या भूमिकेसोबतच एक जिवलग मित्र होता… एक विश्वास देणारा मार्गदर्शक होता… आणि प्रत्येक शब्दातून नवी उमेद, धैर्य आणि सकारात्मक ऊर्जा देणारा माणूस होता.

एक साहसवेडा माणूस दुसऱ्या साहसवेड्या माणसाला पुन्हा उभं राहायला सांगत होता.

संवाद पुढे जात असताना त्यांना म्हटलं,

“आता एकदा  तुम्हाला भेटायला यायचंय. जितेंद्र म्हणत होता आपण जाऊया, जरा गप्पा मारू डॉक्टर चितळेंशी.”

डॉ. चितळे आपल्या नेहमीच्या उत्साही शैलीत म्हणाले, “Yes, yes… चालेल, चालेल!”

मी म्हटलं, “तुमचा वेळ घेऊन मग येईन!”

आज हे वाक्य मनाला सर्वाधिक चटका लावतं.

कारण त्यानंतर त्यांनी सहज सांगितलं...

“मी चाललोय आता कैलासला २३ तारखेला.”

मी विचारलं, “कैलास मानसरोवरला?”

त्यांचे उत्तर आले  “हो.”

आणि मग पुढचा संवाद त्यांच्या अफाट अनुभवाची साक्ष देणारा होता... ते यावेळी तब्बल ७० जणांचा समूह घेऊन जाणार होते.

नेपाळमार्गे, तिबेटमधून कैलास मानसरोवर यात्रा.

आणि त्यांनी सहज सांगितलं... “आता माझी २९वी कैलास मानसरोवरची  ट्रिप आहे ही!”

मी उत्स्फूर्तपणे म्हणालो, “क्या बात है! क्या बात है!”

त्या क्षणी मला कुठे कल्पना होती की हा संवाद काही दिवसांनी माझ्यासाठी इतका अमूल्य ठरेल!

मी त्यांना विचारलं, “जाणार कधी आणि येणार कधी?”

त्यांनी सांगितलं, “२३ ऑगस्टला जाऊन ६ सप्टेंबरला परत येणार” 

 त्यांना शुभेच्छा दिल्या  “All the best!”

आणि शेवटी सहज म्हटलं, “भेटूया मग… यात्रेवरून आल्या नंतरच भेटू आपण.”

त्यांनीही नेहमीच्या प्रसन्न आवाजात उत्तर दिलं...

“Yes, yes… OK.”

फोन ठेवताना पुन्हा एकदा मी म्हटलं..

“All the best! Thank you.”

संवाद संपला.

पण आज वाटतं… तो संवाद संपलेला नाही.

त्यातील प्रत्येक शब्द अजून माझ्याशी बोलतो आहे.

त्यांचा आवाज अजूनही सांगतो आहे 

“Don’t worry…”

 डॉक्टर… आता हेच शब्द आम्ही तुम्हाला सांगतोय...

प्रिय डॉ. चितळे,

त्या दिवशी तुम्ही मला धीर दिलात... माझ्या मनातील भीती दूर केलीत... मला पुन्हा सायकलकडे जाण्याचा आत्मविश्वास दिलात...

आज मात्र परिस्थितीने भूमिका बदलल्या आहेत.

आज आम्ही सर्वजण तुमच्यासाठी प्रार्थना करत आहोत.

आज  तुम्हाला सांगायचं आहे...

डॉक्टर… Don’t worry!... तुम्ही पर्वतांचे माणूस आहात... कठीण वाटा पार करणं तुम्हाला माहीत आहे... हिमालयाच्या असंख्य वाटांनी तुमची पावलं अनुभवली आहेत... कैलासाच्या मार्गाशी तुमचं नातं तब्बल २९ यात्रांचं आहे... तुमची जिद्द, तुमचा अनुभव आणि लाखो शुभेच्छांची ताकद तुमच्यासोबत आहे.

आमच्या मनात एकच प्रार्थना आहे 

“डॉ. मिलिंद चितळे सुखरूप परत यावेत.” 

१२ ऑगस्टला मी तुम्हाला म्हटलं होतं... “भेटूया मग यात्रेवरून आल्या नंतर…”

डॉक्टर… ती भेट अजून बाकी आहे... जितेंद्रसोबत तुमच्याकडे यायचं अजून बाकी आहे... तुमच्यासोबत निवांत गप्पा मारायच्या अजून बाकी आहेत... तुमच्या २९व्या कैलास यात्रेच्या कथा ऐकायच्या अजून बाकी आहेत.

आणि माझी सायकल पुन्हा लांबच्या सफरीवर निघाल्यावर तुम्हाला सांगायचं आहे... “डॉक्टर, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे Cycling चालू आहे!”

म्हणून…

परमेश्वरा, आमची ही एकच प्रार्थना स्वीकार.

डॉ. मिलिंद चितळे यांना सुरक्षित ठेव.

त्यांच्या प्रत्येक पावलाला संरक्षण दे.

संकटातून त्यांना सुखरूप बाहेर काढ.

आणि त्यांना त्यांच्या कुटुंबीयांमध्ये, मित्रांमध्ये आणि आप्तेष्टांमध्ये सुरक्षित परत आण.

आम्हाला पुन्हा एकदा त्यांचा तो प्रसन्न आवाज ऐकू दे ... “Yes, yes… चालेल, चालेल!”

डॉक्टर… तुम्ही सुखरूप परत या... आम्ही तुमची वाट पाहतोय... 

१२ ऑगस्टचा तो फोन अजून संपलेला नाही… त्याचा शेवट आपल्या प्रत्यक्ष भेटीनेच व्हायचा आहे.

सतीश विष्णू जाधव

सायकलिस्ट

*भेट झाली महात्म्यांची...*

भेट झाली महात्म्यांची...

लोकल ट्रेनने मित्राला भेटायला निघालो होतो. प्रवासात एक गृहस्थ भेटले. संपूर्ण अंगावर चंदेरी रंग, गोल चष्मा, हातात काठी... अगदी महात्मा गांधींचा वेश!

गप्पा सुरू झाल्या. विचारलं, "कुठे निघालात?" हसत म्हणाले, "चर्चगेटला... एका प्रदर्शनात तीन तास महात्मा बनून उभं राहायचं आहे."

"मानधन किती?" "हजार रुपये."

पुन्हा विचारलं, "आणि हा रंग?" म्हणाले, "पाचशे रुपयांचा... त्यात त्वचेची ॲलर्जी झाली तर ती वेगळीच."

क्षणभर मनात विचार आला... महात्मा बनण्याचा आजकालचा पॅकेज रेट हजार रुपये; त्यात निम्मा खर्च रंगाचा! पण माणूस म्हणून मोठं होण्यासाठी अजूनही कोणताही पॅकेज रेट निघालेला नाही...

सतीश टंकसाळे उर्फ बाबा मित्राला भेटलो... वय वर्षे ७८. पण उत्साह मात्र पंचविशीचा... शुभा मुदगलचा कार्यक्रम असला की आवर्जून मुंबईत उपस्थिती... पुण्यावरून मुंबईत आला की मित्रांना भेटल्याशिवाय परत नाही... गप्पा, हास्य, आठवणी... आणि मनात कायमचं घर करून जाणारा स्वभाव...

आज दोन महात्मे भेटले...

एकाला महात्मा दिसण्यासाठी चंदेरी रंग लावावा लागला... दुसऱ्याला महात्मा वाटण्यासाठी फक्त माणुसकी पुरेशी होती...

पहिल्याला टाळ्या मिळतील... दुसऱ्याला मित्र मिळाले आहेत...

रंग धुतला की पहिला महात्मा पुन्हा सामान्य माणूस होईल... पण दुसऱ्या महात्म्याची ओळख चेहऱ्यावर नाही, ती स्वभावात आहे...

म्हणूनच काही महात्मे प्रदर्शनात दिसतात... आणि काही आयुष्यभर मनात राहतात...

खरा महात्मा अंगावरच्या रंगाने नव्हे, तर मनावर उमटलेल्या रंगांच्या अंगाने  ओळखला जातो... 

सतीश जाधव

जान्हवी फूड्स... हातच्या चवीपासून विश्वासाच्या ब्रँडकडे... दिनांक १७ ऑगस्ट २०२६

जान्हवी फूड्स... हातच्या चवीपासून विश्वासाच्या ब्रँडकडे... दिनांक १७ ऑगस्ट २०२६

जान्हवी ताई… 

हाताची चव आता एका नव्या प्रवासाला निघायला हवी...

काही व्यवसाय पैशातून उभे राहतात…

काही जाहिरातींमधून मोठे होतात…

पण काही व्यवसाय असे असतात की त्यांचा पाया असतो... मेहनत, प्रामाणिकपणा, गुणवत्ता आणि हाताची चव यातून...

प्रो. सौ. जान्हवी भारत राऊत... जान्हवी फूड्स प्रॉडक्ट्स, जालगाव-दापोली... हे मला असंच एक नाव वाटतं...

माझी त्यांच्याशी ओळख एखाद्या मोठ्या व्यावसायिक व्यवहारातून झाली नाही.

ती झाली एका साध्या लाडूमधून...

त्यांचे मेथीचे लाडू माझ्याकडे आले. लाडू खाल्ला आणि चवीबरोबर त्यामागची मेहनतही जाणवली. म्हणून मी त्यांना फोन केला. पुढे त्यांच्या इतर पदार्थांविषयी माहिती घेतली. ड्रायफ्रूट लाडूंबद्दल विचारलं आणि माझ्या आगामी पंढरपूर ते पंजाब सुमारे २,५०० किलोमीटर सायकलवारीसाठी एक किलो लाडूंची ऑर्डरही दिली...

गंमतीने मी त्यांना लिहिलं होतं...

“जान्हवी ताईंचा एक ड्रायफ्रूट लाडू + सतीशची सायकल = पुढचे ४० किमी फुल्ल एनर्जी!” 

पण त्या गंमतीच्या वाक्यामागे पुढे मला एक गंभीर विचार सापडला...

जान्हवीचा भाऊ संजय गवाणकर यांच्याशी काल माझं बोलणं झालं.

गप्पांच्या ओघात त्यांनी जान्हवी ताईंच्या कामाचा दिनक्रम सांगितला आणि क्षणभर मी विचारात पडलो...

ऑर्डर आली की पहाटे पाच वाजता काम सुरू…

कच्चा माल निवडायचा…

भाजायचा…

तळायचा…

मिश्रण तयार करायचं…

लाडू वळायचे…

चकल्या करायच्या…

पॅकिंग करायचं…

ऑर्डर तयार ठेवायची…

आणि हे सगळं करता करता अनेकदा रात्रीचे अकरा वाजतात...

म्हणजे जवळजवळ अठरा तासांची धावपळ...

शाळेत शिक्षक असलेले पती भरत स्वतःची नोकरी सांभाळून मदतीला उभे राहतात... संसार, नोकरी, व्यवसाय आणि ऑर्डरींची धावपळ… दोघं मिळून शक्य तेवढं करत राहतात...

हे ऐकल्यावर माझ्या मनात एकच प्रश्न आला...

व्यवसाय वाढतो आहे याचा आनंद मानायचा… की व्यवसायाच्या वाढत्या ओझ्याखाली जान्हवी ताई थकत आहेत याचा विचार करायचा...

कारण मेहनत ही व्यवसायाची ताकद असते;

पण व्यवसायाची प्रत्येक गोष्ट मालकाने स्वतःच केली पाहिजे, असा नियम कुठे आहे?

एक दिवस पाच किलोची ऑर्डर असेल…

उद्या पंधरा किलोची होईल…

परवा पन्नास किलोची झाली तर?

जान्हवी ताईंच्या दिवसाला मात्र तेच चोवीस तास राहणार!

म्हणून मला वाटतं, आता त्यांच्या प्रवासात एक छोटासा पण फार महत्त्वाचा बदल व्हायला हवा...

“मी आणखी किती काम करू शकते?”

याऐवजी...

“माझ्यासोबतची व्यवस्था किती काम करू शकते?”

हा प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे.

गावातील दोन-तीन विश्वासू महिलांना सोबत घ्यावं...

कोणीतरी कच्चा माल निवडेल आणि प्राथमिक तयारी करेल…

कोणीतरी भाजणी, चकली किंवा लाडू वळण्याचं काम करेल…

कोणीतरी वजन, पॅकिंग आणि ऑर्डर तयार ठेवेल…

आणि जान्हवी ताई?

त्या प्रत्येक कामात दिवसभर हात अडकवून न घेता गुणवत्तेची सूत्रं आपल्या हातात ठेवतील...

हीच खरी श्रमविभागणी...

श्रमविभागणी म्हणजे आपलं कौशल्य दुसऱ्याच्या हातात देऊन मोकळं होणं नव्हे...

ती म्हणजे...

योग्य काम योग्य माणसाकडे देऊन स्वतः अधिक महत्त्वाचं काम करण्यासाठी वेळ निर्माण करणं...

आज जान्हवी ताईंची सर्वात मोठी संपत्ती कोणती?

यंत्रसामग्री नाही…

मोठं दुकान नाही…

मोठी जाहिरातही नाही…

त्यांची सर्वात मोठी संपत्ती आहे...

त्यांच्या हाताच्या चवीवर ग्राहकांचा असलेला विश्वास...

आता तो विश्वास एका व्यक्तीपुरता न राहता एका पद्धतीत उतरायला हवा...

त्यासाठी प्रत्येक पदार्थाची ठरलेली पद्धत असावी...

किती प्रमाणात साहित्य…

किती वेळ भाजायचं…

कधी मिश्रण तयार करायचं…

किती वजनाचा लाडू…

कसा पोत…

कशी चव…

कसं पॅकिंग…

आज हे सगळं जान्हवी ताईंच्या हातात आणि मनात आहे...

उद्या ते व्यवस्थित लिहून, शिकवून आणि तपासून घेतलं तर...

“जान्हवी ताईंच्या हातची चव”

हळूहळू

“जान्हवी फूड्सची खात्रीशीर चव” बनेल...

आणि तिथूनच जन्म घेतो ब्रँड...

ब्रँड म्हणजे लोगो तर आहेच पण त्याच बरोबर...

ब्रँड म्हणजे ग्राहकाने पाकीट हातात घेतल्यावर निर्माण होणारा विश्वास...

“हा पदार्थ चांगलाच असणार…”

ही भावना म्हणजे ब्रँड...

ग्राहकाने दुकानात किंवा फोनवर...

“ड्रायफ्रूट लाडू द्या”

असं न म्हणता...

“जान्हवी ताईंचे ड्रायफ्रूट लाडू पाठवा…”

असं म्हटलं…

तर समजा ब्रँड तयार झाला!...

जान्हवी ताईंना एक स्वाभाविक भीती वाटते...

“मी एखाद्या महिलेला सगळं शिकवलं आणि उद्या तिने स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला तर?”

प्रश्न रास्त आहे...

पण माझ्या मते व्यवसाय फक्त रेसिपीवर उभा राहत नाही...

एखाद्या व्यक्तीला लाडू बनवता येतील…

पण जान्हवी फूड्स बनवण्यासाठी लागतो अनेक वर्षांनी तयार झालेला विश्वास...

चव लागते…

सातत्य लागतं…

प्रामाणिकपणा लागतो…

स्वच्छता लागते…

गुणवत्तेबद्दलचा हट्ट लागतो…

ग्राहकाची काळजी घ्यावी लागते…

आणि सर्वांत महत्त्वाचं...

आपल्या नावाशी जोडलेली जबाबदारी स्वीकारावी लागते...

म्हणून एखाद्याने काम शिकून स्वतंत्र व्यवसाय केला तरी त्याला स्पर्धक म्हणूनच पाहण्याची गरज नाही...

जान्हवी ताईंच्या हातून एखादी महिला शिकली…

तिच्या हातात चार पैसे आले…

तिच्या संसाराला हातभार लागला…

तिच्या मुलांच्या शिक्षणाला मदत झाली…

तिचा आत्मविश्वास वाढला…

तर त्या महिलेच्या घरातून मिळणारे आशीर्वाद कोणत्याही बँकेच्या खात्यात दिसणार नाहीत...

पण तेच आशीर्वाद जान्हवी ताईंच्या आयुष्यातील सर्वात मोठं व्याज असेल.

माझ्या डोळ्यांसमोर एक चित्र येतं…

काही वर्षांनी जालगाव-दापोलीत एक स्वच्छ, नीटनेटका छोटासा जान्हवी प्रॉडक्टचा उत्पादन विभाग आहे...

आठ-दहा महिला आनंदाने काम करत आहेत...

कोणीतरी भाजतंय…

कोणीतरी लाडू वळतंय…

कोणीतरी चकल्या तयार करतंय…

कोणीतरी वजन आणि पॅकिंग करतंय…

आणि त्या सगळ्यांच्या मध्यभागी जान्हवी ताई प्रत्येक लाडू स्वतः वळत बसलेल्या नाहीत...

त्या चव तपासत आहेत…

नवीन पदार्थाचा प्रयोग करत आहेत…

काम शिकवत आहेत…

गुणवत्ता पाहत आहेत…

आणि व्यवसायाच्या पुढच्या पायरीचा विचार करत आहेत...

काम करणाऱ्या जान्हवी ताईंपासून...

काम निर्माण करणाऱ्या उद्योजिका जान्हवी... ताईंपर्यंतचा प्रवास…

मला हाच पाहायचा आहे...

कारण स्वतः दिवसभर राबून शंभर लाडू बनवणं ही मेहनत आहे…

पण दहा महिलांना योग्य काम देऊन, त्याच दर्जाचे हजार लाडू ग्राहकांपर्यंत पोहोचवणं...

ही उद्योजकता आहे!...

जान्हवी ताई…

तुमच्याकडे शिक्षण आहे.

कष्ट करण्याची तयारी आहे.

उत्कृष्ट उत्पादनं आहेत.

ग्राहकांचा विश्वास आहे.

आणि भरतसारखा जोडीदार खंबीरपणे सोबत आहे...

आता गरज आहे ती स्वतःवरचा कामाचा भार थोडा कमी करून व्यवस्थेला मजबूत करण्याची...

तुमचा व्यवसाय केवळ तुमच्यासाठी मोठा व्हावा, एवढीच माझी इच्छा नाही...

तो मोठा होताना तुमच्या गावातील काही महिलांच्या हातात काम द्यावं…

त्यांच्या संसारात आनंद यावा…

आणि उद्या कोणी अभिमानाने म्हणावं...

“माझ्या घराला आधार देणारं काम मला जान्हवी ताईंनी शिकवलं!”

यापेक्षा एका उद्योजिकेच्या यशाची मोठी पावती दुसरी कोणती?

आणि शेवटी माझं तेच आवडतं वाक्य—

“लाडू ड्रायफ्रूटचा असो की मेथीचा…

पण खरी ओळख कायम जान्हवी ताईंच्या हातच्या चवीची!”

जान्हवी फूड्स प्रॉडक्ट्स... जालगाव, दापोली

हाताची चव… ग्राहकांचा विश्वास… आणि अनेक महिलांच्या हाताला उद्याचं काम देण्याची ताकद!...

सतीश जाधव, मुंबई

सायकलिस्ट आणि एक समाधानी ग्राहक… तसेच “जान्हवी फूड्स”च्या पुढच्या मोठ्या प्रवासासाठी मनापासून शुभेच्छुक... 

*खेकडे आले… गप्पा रंगल्या… आणि पैसे राहिले! दि. १६ ऑगस्ट २०२६

🦀 खेकडे आले… गप्पा रंगल्या… आणि पैसे राहिले! 😄 दि. १६ ऑगस्ट २०२६

परवा सायकलिस्ट मित्र विकास खेकडे घेऊन आला...

ट्रॉम्बेच्या विद्या ताईंनी खास त्याच्याकडे खेकडे सुपूर्द केले होते... मानखुर्द स्टेशनवरून विकासने ते घेतले आणि पठ्ठ्या तडक घरी पोहोचला...

खेकडे फ्रीजमध्ये गेले… आणि आम्ही गप्पांमध्ये मश्गूल झालो...

मग काय… गप्पांची अशी काही मैफल रंगली की खेकड्यांचे पैसे द्यायचे आहेत, ही अत्यंत महत्त्वाची आर्थिक बाब माझ्या लक्षातून अलगद निसटली...

काल फ्रीज उघडून खेकड्यांकडे नीट पाहिलं आणि लक्षात आलं...

अरेच्चा! हे तर डोलीचे खेकडे आहेत... आणि पैसे नाही दिले... आत लाख भरलेलं… म्हणजे खेकड्यांच्या दुनियेतले एकदम VIP...

आता खेकडा खाणं ही कला असेल, तर खेकडा साफ करणं ही तर पदवी परीक्षा होती...

खेकड्याचे दोन भाग करायचे, व्यवस्थित साफ करायचे आणि हे सगळं करताना त्याचे टोकदार दाते हाताला लागू द्यायचे नाहीत...

म्हणजे समोरचा खेकडा मेलेला असला, तरी त्याला हाताळताना आपल्याला जिवंत असल्यासारखीच सावधगिरी बाळगायची...

रात्रीच सर्व खेकडे मस्त साफ करून ठेवले...

आज रविवार…

आणि सकाळपासूनच स्वयंपाकघरातून येणाऱ्या वासाने जाहीर करून टाकलं होतं...

“आज घरात काहीतरी मोठं घडणार आहे!” 

बायकोने रस्सेदार, झणझणीत, चमचमीत खेकड्यांचं कालवण बनवलं...

दुपारच्या ताटात गरमागरम चपाती… सुवासिक इंद्रायणी भात… आणि सोबतीला लालभडक चमचमीत खेकड्यांचं कालवण... म्हणजे पर्वणीच होती...

पहिला घास घेतला… आणि रविवार सार्थकी लागल्याचे समाधान झाले...

खेकडे खाण्याची गंमतच काही वेगळी असते...

इथे काटा-चमचा या उच्चभ्रू मंडळींचा काही उपयोग नाही... दोन्ही हात मैदानात उतरवावे लागतात...

एका हातात खेकड्याचा डेंगा…  दुसऱ्या हातात नांगी… ओठांवर रस्सा… बोटांवर कालवण… आणि काही वेळात दाढी-मिशीसुद्धा त्या जेवणात अधिकृतरीत्या सहभागी झालेल्या...

खेकडा खाताना माणूस कितीही सुसंस्कृत असला, तरी पाच मिनिटांत त्याच्यातला आदिमानव जागा होतो...

पण खरी गंमत पुढेच…

एखादा मस्त भरलेला तुकडा तोंडात गेला की डोळे आपोआप मिटतात…

आणि क्षणभर वाटतं...

आपण डायनिंग टेबलावर नाहीच…

आनंदाच्या ढगावर बसून विहार करतोय...

अशा वेळी पोट म्हणतं,

“बस झालं!”

पण मन म्हणतं...

“अरे, खेकडा शिल्लक आहे… दोन घास अजून होऊ दे!” 

आणि म्हणूनच खेकड्यांच्या जेवणात दोन घास जास्त जाणं हा दोष नसून… तो खेकड्यांचा अंगभूत गुणधर्म आहे...

आजच्या या रविवारच्या खेकडा-महोत्सवाचे तीन खरे मानकरी...

विद्या ताई... खेकड्यांसाठी...

विकास... ते सुखरूप घरपोच आणण्यासाठी...

आणि बायको  स्वप्ना...  त्या खेकड्यांना चमचमीत कालवणाचं स्वर्गीय रूप देण्यासाठी...

तिघांनाही मनापासून धन्यवाद...

आणि हो विकास…

गप्पांच्या नादात खेकड्यांचे पैसे राहिले आहेत हे खेकडे खाल्ल्यावर पुन्हा आठवलंय...

विद्या ताईंना विचारून किती द्यायचे ते सांग बाबा…

“नाहीतर पुढच्या वेळी खेकडे ट्रॉम्बेलाच

 थांबतील… आणि घरचा पत्ता विसरतील...

सतीश कुसुम विष्णू जाधव...

खवय्या...

पुन्हा एकदा सायकलच्या साथीने… नव्या उत्साहाने सायकल वारी सुरू... दिनांक १०.०८.२६

पुन्हा एकदा सायकलच्या साथीने… नव्या उत्साहाने सायकलवारी सुरू... दिनांक १०.०८.२०२६

गेल्या काही दिवसांपासून मनाच्या कोपऱ्यात एकच प्रश्न सतत घुटमळत होता... पुन्हा सायकलवर कधी बसता येईल?

सायकलच्या दोन चाकांबरोबर माझ्या आयुष्याची एक मोठी सफर जोडलेली आहे. 

रस्त्यांवरून हजारो किलोमीटर फिरताना मिळालेला आनंद, डोंगर चढताना घेतलेला प्रत्येक श्वास, चेहऱ्यावर येणारा वारा आणि क्षितिजाला गवसणी घालण्याची प्रत्येक नवी उमेद… या सगळ्यामुळे सायकलिंग ही आवड आणि छंद याचबरोबर जगण्याचा एक अविभाज्य भाग बनली आहे.

मात्र २९ जुलैच्या अपघातानंतर सायकल काही दिवसांसाठी बाजूला ठेवावी लागली आणि शरीराला विश्रांती देणे भाग पडले. मन मात्र सतत पुन्हा त्या सायकलच्या साथीची वाट पाहत होते.

आज ब्रिच कँडी हॉस्पिटलमध्ये स्पाईन सर्जन डॉ. समीर दळवी यांची भेट घेतली. DEXA, MRI आणि X-Ray चे सर्व रिपोर्ट त्यांच्यासमोर ठेवले. त्यांनी प्रत्येक रिपोर्ट बारकाईने पाहिला आणि पाठीच्या मणक्यांची प्रत्यक्ष तपासणी केली. आवश्यक न्यूरोलॉजिकल तपासणीही केली. सध्या पाठीच्या विशिष्ट भागात केवळ सुमारे १० टक्के वेदना जाणवत असल्याचे मी सांगितले.

रिपोर्ट आणि तपासणीचा सविस्तर आढावा घेतल्यानंतर डॉक्टरांनी दिलेली माहिती मनाला मोठा दिलासा देणारी होती. 

T12 आणि L2 या दोन मणक्यांना फ्रॅक्चर झाले असले तरी त्यामध्ये कोणताही collapse झालेला नाही आणि सध्याची परिस्थिती समाधानकारक आहे. पुढील उपचार औषधोपचार, योग्य काळजी आणि शरीराला आवश्यक वेळ देण्यावर आधारित आहेत.

DEXA स्कॅनमध्ये हाडांची घनता कमी असल्याचे, T-score सुमारे -3 असल्याचे लक्षात घेऊन हाडांची मजबुती वाढवण्यासाठीही उपचार सुरू करण्यात आले आहेत. डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शननुसार Tayo 60K आठवड्यातून एकदा सहा आठवडे, तसेच Calcium supplement दररोज तीन महिने घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. वेदना जाणवल्यास Etoricoxib (Etoshine) घेण्याचा सल्लाही देण्यात आला आहे.

एक महिना नियमित उपचार आणि आवश्यक काळजी घेतल्यानंतर पुढील तपासणी करण्यात येणार आहे. त्यानंतर Standing Lumbosacral/Dorsolumbar Spine X-Ray – lateral view करून फ्रॅक्चरची स्थिती तपासली जाणार आहे. तसेच डॉक्टरांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे की लांब पल्ल्याची Touring Cycling आणखी चार आठवडे टाळायची आहे.

आणि मग आले ते शब्द… ज्यांची गेल्या काही दिवसांपासून मन आतुरतेने वाट पाहत होते!

“छोटे, रूटीन सायकलिंग सुरू करण्यास हरकत नाही.”

बस्स!

हे काही शब्द ऐकले आणि जणू मनावर ठेवलेला मोठा दगडच बाजूला झाला. चेहऱ्यावर नकळत हास्य उमटलं. कारण सायकल काही दिवसांपासून स्थिर होती; पण सायकलवारीची स्वप्नं मात्र कुठेच थांबली नव्हती.

त्याहून मोठा दिलासा म्हणजे पाठीचा पट्टा लावण्याची गरज नाही, इंजेक्शनची आवश्यकता नाही आणि ऑपरेशनची तर अजिबातच गरज नाही. योग्य औषधोपचार, काळजी आणि वेळ देऊन शरीराला सावरण्याची संधी द्यायची आहे.

ब्रिच कँडी हॉस्पिटलमधून बाहेर पडताना पावलांमध्ये पुन्हा एकदा वेग जाणवत होता. शरीरावरची दुखापत अजून पूर्णपणे विसरलेली नाही; मात्र मनात पुन्हा एकदा सायकलच्या चाकांचा आवाज घुमू लागला होता.

या संपूर्ण प्रसंगाने एक गोष्ट पुन्हा अधोरेखित केली... अपघातामुळे आलेलं गंडांतर आयुष्याचा वेग काही काळ कमी करू शकते; पण ध्येयावरचा विश्वास थांबवू शकत नाहीत.

या कठीण काळात औषधोपचार आणि डॉक्टरांचे कौशल्य लाभलेच; पण त्याचबरोबर कुटुंबीय, नातेवाईक, मित्रमंडळी आणि असंख्य स्नेहीजनांनी दिलेल्या प्रेमळ शुभेच्छा, प्रार्थना आणि आशीर्वादांची ऊब सतत सोबत होती. फोनवरून विचारपूस करणारे, संदेश पाठवणारे, प्रत्यक्ष भेटून धीर देणारे आणि मनापासून प्रार्थना करणारे प्रत्येक जण या सायकल वारीचा एक भाग बनले होते...

त्या प्रत्येक प्रेमासाठी, प्रत्येक शुभेच्छेसाठी आणि प्रत्येक आशीर्वादासाठी मनःपूर्वक कृतज्ञता! 

आता पुन्हा एकदा सुरुवात होत आहे…

मोठ्या राईडची घाई नाही… पण लांब पल्ल्याच्या प्रवासाची स्वप्नं मात्र पूर्वीसारखीच जिवंत आहेत…

आता शरीराची साथ घेत, प्रत्येक पेडलसोबत पुन्हा एक नवा प्रवास घडवायचा आहे! 

आधी छोट्या राईड्स…

मग शरीराची साथ पाहत हळूहळू वाढणारे अंतर…

डॉक्टरांचा सल्ला आणि शरीराचे संकेत यांचा आदर करत पुन्हा वाढणारा आत्मविश्वास…

आणि चार आठवड्यांनंतर, परिस्थिती समाधानकारक राहिली तर, पुन्हा एकदा त्या लांब पल्ल्याच्या Touring Cycling च्या रस्त्यांकडे वाटचाल!

उद्या सकाळी पुन्हा सायकलची घंटी वाजेल…

पेडलवर पाय पडेल…

चाकं हळूहळू फिरू लागतील…

रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंनी निसर्ग धावत जाईल…

वारा पुन्हा चेहऱ्यावर येईल…

आणि क्षितिजाकडे पाहताना मन पुन्हा एकदा म्हणेल

“चला… सायकलवारी पुन्हा सुरू झाली!” 

कारण सायकलिंग ही आवड आहे, ती उत्कटता आहे आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे ती जगण्याची ऊर्जा आहे!

या पुनरागमनाच्या प्रवासात साथ देणारे डॉ. समीर दळवी आणि संपूर्ण वैद्यकीय टीम यांचे मनःपूर्वक आभार. 

सायकल थांबली होती…

पण स्वप्नांची  सफर कधीच थांबली नव्हती...

जय श्री राम! 

सतीश कुसुम विष्णू जाधव

सायकलवारी… अविरत वारी…!

दुसऱ्या अपघाताची… दुसरी गंमत...गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी घडलेली घटना २९ जुलै २०२६...

दुसऱ्या अपघाताची… दुसरी गंमत...

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी घडलेली घटना २९ जुलै २०२६...

जीवनात काही घटना अशा घडतात की त्या क्षणी त्या दुःखद वाटतात; पण काळ थोडासा पुढे सरकला की लक्षात येतं... अरे, ही तर आयुष्याने दिलेली एक सुंदर भेट होती... माझ्यासाठी २९ जुलैचा गुरुपौर्णिमेचा दिवस अगदी असाच ठरला...

सकाळी साडेसात वाजता मुलुंड ऐरोली नाक्यावर सायकलिंग मित्रांची भेट ठरली होती... डॉ. राजेश कांबळे, लक्ष्मण नवले, अतुल ओझा, संजय सावंत आणि मी... सगळे एकत्र येणार होतो गुरुपौर्णिमेनिमित्तानं... त्यामुळे सकाळी सहा वाजता लोअर परळहून सायकल घेऊन निघालो...

बाहेर रिमझिम पाऊस सुरू होता. रस्ता ओला होता. म्हणून नेहमीपेक्षा जरा जास्तच सावधपणे सायकल चालवत होतो... पुढची लाईट सुरू, मागचा ब्लिंकर सुरू... "सुरक्षित सायकलिंग"ची सगळी नियमावली पाळत होतो...

टिळक ब्रिजजवळ पोहोचलो तर सकाळचा भाजीबाजार रंगात आला होता. कोथिंबिर, मेथीची भाजी यांचा सुगंध, मिरच्यांच्या टोपल्या, विक्रेत्यांची लगबग, ग्राहकांची गर्दी… त्या सगळ्यातून हळूहळू वाट काढत पुढे निघालो. दादर, माटुंगा, सायन, चुनाभट्टी ओलांडत प्रियदर्शिनीजवळ आलो...

कुर्ल्याकडे जाणाऱ्या छोट्याशा फ्लायओव्हरवर चढत होतो. पावसाचं पाणी उताराने वाहत होतं. म्हणून अजूनच सावकाश सायकल चालवत होतो...

आणि अचानक...

"धाड!"

एवढाच आवाज झाला... आणि पुढच्या क्षणी मी सायकलवर नव्हतो...

मागून आलेल्या बर्फाच्या ट्रकने माझ्या सायकलच्या मागच्या चाकाला जोरदार धडक दिली होती... मी हवेत उडालो आणि दोन तीन फूट दूर जाऊन पडलो. पाठीत इतकी जोरदार कळ उठली की काही क्षण काय घडलं हेच समजेनासं झालं... डोक्यात हेल्मेट असल्यामुळे हेड इन्ज्युरी झाली नाही...

पण खरी गोष्ट इथूनच सुरू झाली...

ट्रकचा चालक अक्षरशः धावत खाली आला. त्याच्या चेहऱ्यावर भीती होती. त्याने मला उचलून बसवलं आणि घाबरलेल्या आवाजात विचारलं...

"सरजी... ज्यादा तो नहीं लगा?"

मी कसाबसा म्हणालो, "सायकल चालवणं तर शक्य नाही... पाठीत खूप दुखतंय."

तो म्हणाला, बाजूवाले बसने कट मारा... मैने ब्रेक दबाया... लेकीन टायर स्लिप हुवा और आपको धक्का लगा... "चलिए... पहले आपको सुरक्षित जगह ले चलते हैं."

त्याच ऐकण्याच्या मनस्थितीत नव्हतो... क्लिनरने सायकल ट्रकमध्ये टाकली..

जवळच त्याची बर्फाची फॅक्टरी होती. मला तिथे नेलं. फॅक्टरीतील बर्फ घेऊन पाठीला शेक दिला...

 मालकाला फोन केला. काही मिनिटांत मालक स्वतः आला. त्यांनी परिस्थिती ऐकून घेतली आणि एका क्षणाचाही विचार न करता म्हणाला,

"पहले आपको आपके दोस्तों के पास छोड़ते हैं."

मोठ्या xuv गाडीत माझी सायकल चढवली, मला पुढे बसवलं आणि थेट मुलुंड ऐरोली नाक्यावर आणून सोडलं... 

तिकडे सर्व मित्र माझी वाटच पाहत होते.

डॉ. राजेश कांबळे यांने जागेवरच तपासणी केली. पाय हलवायला सांगितले, हातांची हालचाल करून घेतली आणि हसत म्हणाला, "अरे, तू अजून आमच्याशी मस्त गप्पा मारतोयस म्हणजे परिस्थिती नियंत्रणात आहे... पण काळजी घ्यायला हवी."

दुखत तर होतंच... पण मित्रांच्या सहवासात वेदनांचाही विसर पडतो... मग आम्ही टाटा कॉलनीजवळच्या मनीजमध्ये नाश्त्यासाठी गेलो... खरं तर त्या दिवशी नाश्त्या ऐवजी मित्रांच्या मायेने, आपुलकीने आणि धीर देणाऱ्या शब्दांनीच मन आणि पोट दोन्ही भरून गेलं होतं...

थोड्याच वेळात बर्फ फॅक्टरीचा मालक अमनदीप सिंग म्हणाला, "आता काळजी करू नका... मी स्वतः तुम्हाला सायकलसह सुरक्षितपणे घरी सोडतो." 

त्या क्षणी जाणवले... अमनदीपने काळजीपूर्वक मदतीचा हात तर दिलाच होता तसेच तो आपत्कालीन परिस्थितीत जवळ आलेला माणुसकीचा दूतच भासला...

खूप ट्रॅफिक असल्यामुळे मुलुंड ते लोअर परळ हा पावणे दोन तासांचा प्रवास झाला... त्या सफरीत गप्पा रंगल्या. अमनदीप सांगत होता, "तीन वर्षांपूर्वी माझं वजन ११९ किलो होतं. आज ७२ किलो आहे. आता लोकांना फिटनेस आणि हेल्दी लाईफबद्दल मार्गदर्शन करतो." गप्पांमुळे पाठीच्या दुखण्याचा विसर पडला होता...

त्याच्या बोलण्यात मोठेपणा नव्हता; माणुसकी होती. व्यवसाय, हॉटेल्स, जिम... सगळं असूनही स्वभाव मात्र अगदी अतिशय साधा... डाउन टू अर्थ...

घरी पोहोचलो. त्याने स्वतः माझी सायकल घरात आणून ठेवली. जाताना माझ्या खांद्यावर हात ठेवून म्हणाला...

"सरजी, दवाके लिए या सायकलके लिए कुछ भी खर्च आये... मुझे जरूर बताइये. मैं तैयार हूँ."

त्या एका वाक्याने मन भरून आलं.

आजच्या काळात माणसं पैशाने श्रीमंत असतात; पण मनाने श्रीमंत असणारी माणसं फार क्वचित भेटतात. मला ती एका... अपघातामुळे भेटली...

मारू हॉस्पिटलमध्ये तपासणी झाली. सुरुवातीला फारसं गंभीर वाटलं नाही... पण एक्सरेमध्ये L2 मणक्याला छोटासा Hairline Fracture आणि Spondylosis असल्याचं समोर आलं. औषधं सुरू झाली. आता MRI होणार आहे...

पहिल्या दिवशी तर अंथरुणावर वळणंसुद्धा मोठं आव्हान होतं...

आज चौथा दिवस आहे...

आणि शरीर मला सांगतंय... "घाबरू नकोस, आपण पुन्हा उभे राहतोय...

आधीपेक्षा जवळपास सत्तर टक्के बरं वाटत आहे...

 औषधांचा परिणाम आहेच.. पण त्याहून मोठं औषध म्हणजे मित्रांचे फोन, भेटी, कुटुंबीयांची काळजी आणि असंख्य शुभेच्छा...

डॉक्टर म्हणाले, 'थोडे दिवस आराम करा.' मी म्हटलं, 'ठीक आहे डॉक्टर, सायकलला सांगतो... थोडे दिवस माझी वाट पहा... लवकरच येतो तुझ्यावर स्वार व्हायला...

या अपघाताने मला एक गोष्ट पुन्हा शिकवली...

रस्त्यावर पडणं हा अपघात असतो... पण पडल्यावर पुन्हा उभं राहणं हीच खरी जिद्द असते...

सायकल पडली म्हणून स्वप्न पडत नाहीत...

मणक्याला किरकोळ दुखापत झाली म्हणून मनाचा कणा कधीच मोडत नाही...

उलट प्रत्येक अपघात मला आणखी मजबूत करून जातोयं...

कोणी विचारतं, "आता सायकलिंग थांबवणार ना?"

मी फक्त हसतो...

अहो, सायकलिंग हा माझा छंद तर आहेच पण त्या पेक्षा तो माझा श्वास आहे...

काही दिवस विश्रांती घेईन... डॉक्टरांचं ऐकेन... MRI करेन. उपचार पूर्ण करेन...

पण पुन्हा हेल्मेट डोक्यावर असेल... पाय पॅडलवर असतील... आणि नजरा पुढच्या रस्त्यावरच असतील...

कारण पुढचं लक्ष्य आधीच ठरलं आहे... आग्रा ते राजगड सायकलवारी...

छत्रपती शिवाजी महाराजांची आग्र्यातून सुटकेच्या पराक्रमाची गाथा सायकलवरून भारतभर पोहोचवण्याचा हा प्रयत्न आहे...

 मला खात्री आहे... शिवछत्रपतींचे आशीर्वाद, मित्रांचे प्रेम आणि तुमच्या शुभेच्छा माझ्यासोबत आहेत...

अरुणाचल प्रदेशात अपघात झाला तेव्हा  "एका अपघाताची गंमत" लिहिली होती...

आणि आता...

ही आहे...

"दुसऱ्या अपघाताची... दुसरी गंमत!"

गुरु पौर्णिमेच्या दिवशी ट्रकने धडक दिली खरी...

पण नियतीने त्याच वेळी माझ्या आयुष्यात अमनदीपसारखा एक चांगला मित्रही आणून उभा केला...

म्हणून आज त्या अपघाताकडे रागाने नाही, तर हसतच पाहतो...

कारण काही अपघात वेदना देतात...

आणि काही अपघात आयुष्यभर जपावी अशी माणसं देऊन जातात...

जखमा थोड्या आहेत... पण जिद्द अजूनही कणखर आहे...

सायकल काही दिवस थांबली आहे... पण प्रवास अजिबात थांबलेला नाही...

कारण... शंभर वर्षांपर्यंत सायकल चालवायची आहे...

जय शिवराय...

सतीश कुसुम विष्णू जाधव

सायकल वेडा... 

पराशर ऋषीं मंदिर मनाली दिनांक १६.०७.२०२६

पराशर ऋषीं मंदिर... मनाली...

 दिनांक १६.०७.२०२६

आज पराशर ऋषींच्या पावन भूमीत... मिळाला एक अविस्मरणीय आध्यात्मिक अनुभव...

मनाली लेह खारदुंगला सायकल मोहिमेच्या परतीच्या वारीत आज आमच्या संपूर्ण टीमला हिमाचल प्रदेशातील अतिशय पवित्र आणि निसर्गरम्य पराशर ऋषी मंदिर तसेच पराशर सरोवर पाहण्याचा योग आला...

मनालीपासून सुमारे ५५ किलोमीटर अंतरावर आणि समुद्रसपाटीपासून २,७३० मीटर (९०९० फूट) उंचीवर वसलेले हे ठिकाण म्हणजे निसर्ग आणि अध्यात्म यांचा अद्भुत संगम आहे.

या मंदिरात प्रवेश करताच मनाला एक विलक्षण शांतता लाभली. सभोवताली हिरव्यागार पर्वतरांगा, समोर नितळ पराशर सरोवर आणि त्या सरोवराच्या मध्यभागी तरंगणारे छोटेसे बेट... हे दृश्य शब्दांत मांडणे खरोखरच कठीण आहे... 

हे बेट वाऱ्याच्या दिशेनुसार सरोवरात सतत आपले स्थान बदलत राहते आणि ही निसर्गाची अद्भुत किमया पाहण्यासाठी दूरदूरून भाविक आणि पर्यटक येथे येतात.

या पवित्र स्थळाचा संबंध महान वैदिक ऋषी महर्षी पराशर यांच्याशी आहे... महर्षी पराशर हे वेदव्यासांचे वडील होते... महर्षी पराशर यांनी याच परिसरात दीर्घकाळ कठोर तपश्चर्या केली आणि त्यामुळे हे स्थान सिद्धपीठ म्हणून ओळखले जाते...

आजही येथे ध्यान, जप आणि साधना केल्याने मनःशांती आणि सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त होते...

या पवित्र स्थळाचा उल्लेख महाभारतात आहे...  जेव्हा पांडव स्वर्गारोहणासाठी हिमालयाकडे जात होते... तेव्हा भीम या परिसरात आले. त्यांच्या पावलाच्या  प्रचंड आघाताने येथे मोठा खड्डा निर्माण झाला आणि त्यातूनच पराशर सरोवराची निर्मिती झाली. हा इतिहास आणि श्रद्धा यांचा हा संगम प्रत्येक आध्यात्मिक साधकाला भारावून टाकतो.

तेराव्या शतकात बांधलेले हे मंदिर हिमाचलच्या पारंपरिक 'काठकुनी' शैलीतील लाकडी वास्तुकलेचा अप्रतिम नमुना आहे. मंदिरातील प्रत्येक लाकडी नक्षीकाम, त्याची रचना आणि परिसरातील प्रसन्न वातावरण पाहताना भारतीय संस्कृतीची समृद्ध परंपरा अनुभवायला मिळाली...

आजच्या या पराशर मंदिर भेटीत आमच्या मनाली लेह खारदुंगला सायकल मोहिमेची सांगता जणू एका आध्यात्मिक आशीर्वादाने होते आहे... अशी भावना प्रत्येकाच्या मनात निर्माण झाली. 

कठीण हिमालयीन सायकल वारीच्या पूर्णत्वाला  पराशर ऋषींच्या चरणी नतमस्तक होऊन पुढील मोहिमेसाठी शक्ती, धैर्य आणि यशाची प्रार्थना करण्याचे भाग्य लाभले, ही आमच्यासाठी अविस्मरणीय आठवण आहे...

आमची हिमालयन सायकल वारी संस्कृती, श्रद्धा आणि आत्मशांतीचा शोध होता.  पराशर ऋषींच्या पावन भूमीत आज त्या शोधाची सुंदर अनुभूती मिळाली... 

आध्यात्मिक शांतता, निसर्गसौंदर्य आणि भारतीय संस्कृतीचा दिव्य संगम अनुभवण्यासाठी प्रत्येक सायकलप्रेमीने पराशर ऋषींच्या या पवित्र मंदिराला आयुष्यात एकदा तरी अवश्य भेट द्यावी. 

ओम नमः शिवाय...